Recordaantal apenarenden gered tijdens pandemie

Zo kwamen inheemse rotansnijders gezamenlijk in actie om een van ‘s werelds meest bedreigde roofvogels uit een val te redden.

Door Jhesset O. Enano
Gepubliceerd 7 jan. 2022 16:06 CET
Philippine eagle

De ernstig bedreigde apenarend dankt zijn naam aan het feit dat hij apen en andere grote prooidieren te pakken kan nemen. Voor de pandemie redde de Philippine Eagle Foundation slechts een of twee roofvogels per jaar, maar tussen april 2020 en maart 2021 werd het recordaantal van tien dieren gered.

Foto door Patricio Robles Gil, Nature Picture Library

Een aantal Manobo Simuwawnon, inheemse bewoners van het zuidelijke Filippijnse eiland Mindanao, was eind maart rotan aan het snijden in het oerwoud waar hun voorouders ook al leefden toen zij tumult hoorden.

Ze gingen kijken wat er aan de hand was en zagen een aantal Manobo-jagers rondom een rusteloos dier in een val staan. Een grote roofvogel met een pluizige, witte bef en een rommelige kroon van bruine veren zat in de val die eigenlijk bedoeld was voor wilde zwijnen en hoenderen.

Enkele van de jagers wilden het dier opeten. Maar Jerry Cotic, een ambtenaar in het dorp van de rotansnijders, vond dat het bijzondere dier moest blijven leven. Samen met zijn dorpsgenoot Richard Mahumoc bedacht hij het plan om de roofvogel van de stropers te kopen, om hem daarna naar een instantie voor dierenbescherming te brengen.

Cotic bleef in de drie dagen daarna bij de jagers en de vogel, terwijl Mahumoc en andere inheemse leiders 5.000 Filippijnse peso’s inzamelden (zo’n 90 euro) bij de bevolking van het dorp. Mahumoc keerde met het geld terug naar het woud en kocht de vogel. Met de angstige vogel in een rijstzak reed hij in twee uur tijd op zijn motor naar de stad Bislig. Zijn partner Reynalyn Gay-od had intussen de lokale natuur- en milieubeschermingsautoriteiten daar al op de hoogte gesteld van de reddingsmissie.

Lees ook: Nieuw ontdekte soort was half vogel, half dinosaurus

Pas toen hij de vogel aan hen overhandigde hoorde Mahumoc wat het dier was dat hij had gered: een apenarend, de nationale vogel van de Filippijnen. Met minder dan zevenhonderd broedparen is dit tevens een van de meest zeldzame roofvogels ter wereld. (Lees meer over de apenarend.)

 

De populatie van deze vogels is de afgelopen vijftig jaar gestaag afgenomen, door verstoring en verjaging, het kappen van de oerbossen en de conversie van laaglandbossen in landbouwgrond en bebouwing. Die druk is nog groter geworden door COVID-19. Voor de pandemie werden er jaarlijks slechts een of twee arenden gered door instanties. Maar tussen april 2020 en maart 2021 redde de non-profitorganisatie Philippine Eagle Foundation, een in Davoa gevestigde stichting die zich bezighoudt met bescherming en herstel van en onderzoek naar de vogelsoort, een recordaantal van tien dieren.

‘Wij denken dat het gebruikelijke verhaal dat de natuur zich herstelt niet opgaat voor de apenarenden,’ vertelt Jayson Ibañez, die aan het hoofd staat van de onderzoeks- en beschermingsafdeling van de stichting. ‘Naar onze mening zijn er nu meer indringers in de wouden.’

Een icoon onder vuur

Op de Filippijnen was vanwege corona een van de langste lockdowns ter wereld van kracht. Natuurbeschermers zien door de economische terugval een toename van de jacht op beschermde diersoorten, als voedsel en voor de illegale handel. Boswachters verloren hun baan omdat het ecotoerisme verdween en natuurreservaten werden niet langer beschermd tegen stropers en andere indringers.

Van de tien arenden die de Philippine Eagle Foundation redde, waren er twee in een val beland voor het vangen van wild. (Apenarenden besluipen prooidieren als loewaks en slangen vaak via de grond, waardoor ze in dergelijke vallen kunnen belanden.) Twee dieren waren gevangen door boeren nadat de vogels hun zwijnen, kippen en honden hadden aangevallen, twee waren gewond geraakt door geïmproviseerde jachtgeweren; drie werden ondervoed in het woud gevonden en een twee maanden oud kuiken werd gered bij een boer die hoopte het dier te kunnen verkopen.

De apenarend is als apexroofdier een graadmeter voor de staat van het oerwoud: ieder broedpaar heeft zo’n zevenduizend hectare nodig om te kunnen overleven en is dus een teken van een gezond ecosysteem.  De vogels, die tussen de vijf en negen kilo zwaar kunnen worden en een gemiddelde spanwijdte hebben van circa twee meter, horen tot de grootste ter wereld. Ze komen slechts voor op vier eilanden in de archipel, vooral op Mindanao.

Lees ook: Bouw van nieuw vogel- en viseiland in het Haringvliet

Dankzij voorlichtingscampagnes en een nationale natuurbeschermingswet die celstraffen en hoge boetes mogelijk maken voor het doden van beschermde dieren, wordt er niet langer actief jacht gemaakt op de apenarend als jachttrofee. ‘Maar door armoede en het ontbreken van andere mogelijkheden in de berggebieden zien sommige mensen de arenden nog steeds als een bron van voedsel of als iets nieuws, en dus als een kans om geld te verdienen,’ aldus Ibañez. (Zo beschermen de Filippijnen enkele van de zeldzaamste dieren op aarde.)

Vooral jonge arenden lopen een risico, vertelt Juan Carlos Gonzalez, curator op het gebied van vogels van het Museum of Natural History van de University of the Philippines Los Baños. De jonge dieren proberen nieuw territorium te bemachtigen met voldoende voedsel en hoge bomen voor hun nesten. Vogels die bij gebrek aan beter kiezen voor door mensen aangetaste gebieden komen vaak in aanraking met vee en mensen. Die ontmoetingen lopen vaak slecht af voor de vogels.

Een hoopvol verhaal

De natuurbeschermingsinstantie droeg de door Mahumoc geredde vogel al snel over aan de Philippine Eagle Foundation. De medewerkers daar doopten hem Rajah Cabungsuan, naar het dorp waar hij was gevangen. Ze schatten dat de vogel zo’n vijf jaar oud was. Rajah Cabungsuan verbleef ruim acht maanden in het Philippine Eagle Center, in de heuvels bij Mount Apo. Dierenartsen controleerden de vogel op letsel en ziektes, en verzorgers zorgden dat het op alle fronten goed met hem ging terwijl hij op krachten kwam.

De geredde arend Rajah Cabungsuan zit op een tak in het opvangcentrum van de Philippine Eagle Foundation in Davao City. De organisatie zet zich in voor het behoud van de arenden via reddingsacties, het in het wild uitzetten van geredde vogels en het fokken van in gevangenschap levende dieren.

Foto door Philippine Eagle Foundation

Bij een veterinaire controle bleek hij ‘slim, alert en responsief,’ en tijdens zijn verblijf in het centrum nam zijn gewicht ‘aanzienlijk toe’.

In november kreeg Rajah Cabungsuan een gps-tracker om en werd hij weer losgelaten in het woud van de provincie Surigao del Sur. Hij was de vijfde van de tien geredde roofvogels die weer in het wild werd uitgezet. (Een van de ondervoede vogels stierf; de vier andere dieren verblijven nog steeds op het bijna een hectare grote terrein van de stichting, in afwachting van hun uiteindelijke vrijlating of opname in het fokprogramma voor in gevangenschap levende dieren.)

Over de toename van het aantal geredde vogels zegt Gonzalez van het Museum of National History: ‘Ik heb er gemengde gevoelens over. Er zijn een aantal vogels gewond geraakt, maar we hebben in ieder geval de kans gekregen om ze te laten herstellen. Dat betekent dat mensen hier aandacht voor hebben. Het is beter dat er in het nieuws komt dat er in de afgelopen maanden tien dieren zijn gered dan dat er tien apenarenden zouden zijn gestorven.’

Lees ook: Koester de vogels

Vóór de vrijlating van elke opgelapte roofvogel zet de Philippine Eagle Foundation samen met lokale instanties een voorlichtingscampagne op in dorpen in en rondom het territorium van de arend.

De stichting leidt daarnaast inwoners van inheemse dorpen op tot boswachters. Deze krijgen de benodigde spullen, zoals een verrekijker voor het bekijken van de arenden en hun nesten, en worden opgeleid in het observeren van roofvogelgedrag, het weghalen van vallen die gevaar opleveren voor de arenden en het omgaan met illegale jagers op een niet-confronterende manier.

Door hun ervaring met Rajah Cabungsuan volgden Mahumoc en Gay-od inmiddels een opleiding tot boswachter. Het stel hoopt dat ze de arend goed in de gaten kunnen houden terwijl hij over de grond van hun voorouders vliegt. En ze hopen dat ze er getuige van kunnen zijn dat hij ooit een eigen gezin sticht.

‘Wat ons betreft is hij ook Simuwawnon,’ aldus Gay-od. ‘Zijn terugkeer naar ons land heeft een grote invloed op jonge mensen en toont aan dat we onze wouden moeten beschermen.’

Dit artikel werd oorspronkelijk gepubliceerd in het Engels op nationalgeographic.com

Lees meer

Dit vindt u misschien ook interessant

Dieren
Voor verweesde olifantjes in Kenia is geitenmelk dé oplossing
Dieren
Hoe verweesde wombats tijdens COVID-19 worden grootgebracht
Dieren
Insecten verdwijnen razendsnel. Maar we kunnen ze nog redden
Dieren
10x goed nieuws voor de natuur in 2020
Dieren
Vaccinatieprogramma voor zeldzame aapjes bedreigd door pandemie

Ontdek Nat Geo

  • Dieren
  • Milieu
  • Geschiedenis en Cultuur
  • Wetenschap
  • Reizen
  • Fotografie
  • Ruimte
  • Video

Over ons

Abonnement

  • Abonneren
  • Schrijf je in
  • Shop
  • Disney+

Volg ons

Copyright © 1996-2015 National Geographic Society. Copyright © 2015-2021 National Geographic Partners, LLC. Alle rechten voorbehouden.