Ruimte

Vier spectaculaire kometen scheuren nu langs de aarde – en hoe je ze kunt spotten

Deze maand wordt een hoogtepunt voor kometenliefhebbers: vier ijzige nieuwkomers racen op dit moment door het zonnestelsel, en ze zijn allemaal betrekkelijk gemakkelijk te zien met een verrekijker. donderdag, 9 november

Door Andrew Fazekas

Amateurastronomen over de hele wereld houden deze ijzige inbrekers op hun weg naar de zon al langer in de gaten, en bij enkele van de kometen wijst alles erop dat ze binnenkort veel helderder zullen worden, zodat ze geheel of bijna met het blote oog zichtbaar zullen zijn.

Als een komeet de zon nadert, worden de verschillende soorten ijs waarin hij is gehuld door de warmte en straling van de zon opgewarmd en begint hij te verdampen, waardoor gas en stof aan zijn ijzige omhelzing kunnen ontsnappen. Allereerst ontstaat daardoor er een grote, heiige atmosfeer rondom de tot dan toe slapende komeet, waardoor de klomp van stof en ijs veel helderder begint te stralen.

Naarmate een komeet dichterbij de zon komt, verliest hij meer van zijn ijs, waarna de druk van de zon het vrijgekomen gas en stof tot één of meerdere lange staarten vormt. De komeet Hyakutake, die in 1996 aan de nachthemel verscheen, heeft op dit moment de meest indrukwekkendste staart van allemaal: een half miljard kilometer lang.

Kometen zijn net als katten,’ merkte een beroemde astronoom ooit gevat op, omdat ze bekendstaan om hun grilligheid en hun onvoorspelbare gedrag. Elk moment kan een gasbel in het binnenste van een komeet exploderen en het hemellichaam een spectaculaire helderheid geven. Ook kan de zwaartekracht van de zon de hele komeet uit elkaar trekken, zodat zijn schijnsel aan de nachthemel wegsterft.

De enige manier om erachter te komen hoe helder een komeet voor ons aardbewoners schijnt, is om hem te observeren terwijl hij langs onze planeet zoeft. Hieronder een overzicht van de vier buitenaardse bezoekers die kometenspotters de komende tijd in het vizier hebben.

41P/Tuttle–Giacobini–Kresák

Komeet 41P bezoekt onze contreien elke vijfenhalf jaar. De compacte komeet met een doorsnede van anderhalve kilometer heeft momenteel een helderheid van magnitude 7, net buiten het bereik van wat iemand onder ideale omstandigheden met het blote oog kan zien. Maar deze komeet is voor spotters op het noordelijk halfrond gemakkelijk te vinden met een verrekijker, nu hij zich door het sterrenbeeld Draco, de Draak, beweegt.

Op weg naar de zon snelde 41P op 1 april langs de aarde, op een afstand van 21 miljoen kilometer; op 12 april zal hij het dichtst bij de zon staan; en op de terugweg uit ons zonnestelsel zal hij op 18 en 19 april op een afstand van minder dan één booggraad de ster Rastaban passeren, die met het blote oog zichtbaar is en de kop van de hemelse Draak vormt. De dag erna begint de komeet zijn reis door het sterrenbeeld Hercules en zal steeds zwakker worden; hij wordt daardoor wel een geschikter object voor amateurastronomen met telescopen.

Lovejoy (C/2017 E4)

De komeet Lovejoy verschijnt als een wat compactere vlek van wazig groen aan de hemel. Het hemellichaam werd pas een maand geleden ontdekt door een Australische amateurastronoom met een grote telescoop en is een niet-periodieke komeet die geleidelijk aan helderder is geworden en nu kort voor zonsopgang met magnitude 7 aan de nachthemel staat.

Op 9 april scheurde de komeet door het sterrenbeeld Pegasus. Nu is hij in diezelfde contreien nog zichtbaar, zij het echter heel vaag. Dit omdat het kleine lichtvlekje van de komeet in het felle schijnsel van de volle maan verdrinkt.

Johnson (C/2015 V2)

Johnson werd in 2015 ontdekt en trekt eveneens zijn banen door het sterrenbeeld Hercules, zoals hij ook tegen het einde van de maand naar verwachting een helderheid van ten minste magnitude 7,4 zal bereiken (dus met een verrekijker goed zichtbaar zal zijn). Op 22 en 25 april zal C/2015 V2 in Hercules naast sterren staan die met het blote oog zichtbaar zijn, waardoor hij gemakkelijker is op te sporen.

Het zal de moeite waard zijn deze komeet de komende maanden in de gaten te houden, want hij zou weleens voor het blote oog zichtbaar kunnen worden, voordat hij half juni langs de zon schiet. Spot deze ijzige binnendringer nu het nog kan, want hij zal op zijn vroegst pas over 14 miljoen jaar in ons zonnestelsel terugkeren!

PanSTARRS (C/2015 ER61)

PanSTARRS werd twee jaar geleden ontdekt door het geautomatiseerde telescoopsysteem waaraan hij zijn naam dankt. Aanvankelijk had deze komeet een zeer zwakke helderheid van magnitude 21, waardoor hij alleen met de grootste observatoria was te zien. Maar deze maand bereikt hij volgens de laatste berichten een helderheid van magnitude 6,5, waardoor het een peulenschil is om hem met de verrekijker te spotten en hij op donkere plekken op aarde nét niet zichtbaar is met het blote oog.

Op het noordelijk halfrond kunnen we de komeet kort voor zonsopgang vlak boven de horizon spotten, als een bolletje watten in het ochtendgloren. Kort voor zonsopgang zal hij hoger aan de hemel staan, waardoor hij wat gemakkelijker is te vinden voordat de nachthemel in de dag overgaat.

PanSTARRS is de moeite waard om gedurende april en tot in de maand mei in de gaten te houden, want hij zal naar verwachting op 19 april aan de aarde voorbij schieten, op ‘slechts’ 175 miljoen kilometer afstand, om vervolgens op 10 mei rond de zon te zwiepen.

Voor fervente kometenkijkers moet het mogelijk zijn alle vier de buitenaardse bezoekers als losse bolvormige vlekjes tussen de heldere stipjes van de sterren te volgen, hoewel ze alle vier snel zullen vervagen terwijl ze weer in de diepe ruimte verdwijnen. Zoek naar mogelijke stof- of plasmastaarten die vanaf de aarde naar boven gericht zijn, altijd in tegenovergestelde richting van de zon.

Hoe donkerder de nacht om je heen is, des te beter je ze zal kunnen zien, dus probeer de stadslichten te ontvluchten. Zo kun je deze oude kosmische reizigers tijdens hun bezoek aan onze omgeving op gepaste wijze verwelkomen.

Veel succes!

Andrew Fazekas, de ‘Night Sky Guy’, is de auteur vanStar Trek: The Official Guide to Our Universeen presentator vanMankind to Marsvan NG Live! Volg hem op Twitter, Facebook en zijn website.

Lees meer