Waar bizons grazen, komt de bedreigde prairie weer tot leven

Uit een onderzoek dat al 29 jaar loopt, blijkt dat de herintroductie van de bizon op de prairies van Noord-Amerika tot ecosystemen met een hogere biodiversiteit en betere weerbaarheid tegen de klimaatverandering leidt.

Door Jason Bittel
Gepubliceerd 6 sep. 2022 15:51 CEST
NationalGeographic_1373727

Wilde Amerikaanse bizons staan in het Maxwell State Game Preserve in Canton, Kansas. Kansas staat bekend om zijn tallgrass-prairie, een bedreigd ecosysteem.  

Foto door Joël Sartore, Nat Geo Image Collection

In de afgelopen 29 jaar hebben wetenschappers zich tweemaal per jaar een weg gebaand door het torenhoge gras van steeds dezelfde stukken tallgrass-prairie in het oosten van Kansas en daar alle plantensoorten geteld die ze konden vinden. Het doel van de tellingen was om vast te stellen welke uitwerking de Amerikaanse bizon en rundvee op dat ecosysteem hadden, vergeleken met soortgelijke stukken prairie die tegen de grazers werden beschermd.  

Het is warm en monotoon werk, en in het hoge gras wemelt het van de teken. Maar het is een ongelooflijk belangrijke taak: ooit was een groot deel van Texas en een brede strook tot in het zuiden van Canada bedekt met tallgrass-prairie. Tegenwoordig is dit type grasland – dat wordt gedomineerd door grassoorten die manshoog zijn of tot het middel reiken en door kruidachtige en bloeiende niet-grassen – een bedreigd ecosysteem. Tallgrass-prairies zijn nu nog maar in vier procent van hun oorspronkelijke verspreidingsgebied in Noord-Amerika te vinden. 

Maar na tientallen jaren van nauwgezet beheer en onderzoek komt uit de verzamelde gegevens een verrassend resultaat naar voren: op stukken tallgrass-prairie waar weer bizons grazen, is de biodiversiteit van inheemse plantensoorten in de afgelopen dertig jaar met maar liefst 86 procent toegenomen, zo blijkt uit een studie die nu is verschenen in het vakblad Proceedings of the National Academy of Sciences

Ook in gebieden die door rundvee worden begraasd, gaat het goed met inheemse plantensoorten, zij het dat de toename aan biodiversiteit op dat punt beperkt bleef tot dertig procent. De milieuvoordelen van de Amerikaanse bizon, die in de VS ook wel als ‘buffel’ wordt aangeduid, was bijna driemaal zo groot als die van het rundvee, en onderzoekers weten niet goed precies waarom dat zo is. (Bekijk deze prachtige foto’s van graslanden en prairies.) 

‘We zijn nog steeds een beetje verrast over het feit dat de uitwerking van de bizon zo groot is,’ zegt onderzoeksleider Zak Ratajczak, ecoloog aan de Kansas State University. ‘Ik denk niet dat iemand dit had kunnen voorspellen.’ 

De wetenschappers vergeleken hun resultaten met die van 252 soortgelijke studies over de uitwerking van grote planteneters op de biodiversiteit van de flora, die overal in de wereld zijn verricht. Van al die studies verwees het nieuwe onderzoek naar de invloed van de Amerikaanse bizon naar een van de meest spectaculaire uitwerkingen op de biodiversiteit die ooit zijn gemeten. 

Halverwege de negentiende eeuw zwierven er in de VS nog dertig à zestig miljoen bizons over de prairies, waarna deze enorme populatie – in een doelbewuste poging om de oorspronkelijke bewoners van de VS van een belangrijke voedselbron te beroven – vrijwel geheel door de federale overheid werd uitgeroeid. In 1889 waren er nog paar honderd bizons in de VS over. Uit de nieuwe studie blijkt dat langlopende pogingen om de bizon in zijn oorspronkelijke habitat te herintroduceren niet alleen enorme voordelen zou kunnen hebben voor de Inheems-Amerikanen en hun culturen, maar ook voor het landschap en het milieu. 

‘Het ging om een wederzijds afhankelijke relatie, die is verbroken,’ zegt Jason Baldes, een Inheems-Amerikaanse bizonmanager van het Tribal Partnerships Program, dat door de National Wildlife Federation is opgezet; Baldes was niet betrokken bij het nieuwe onderzoek. 

‘Als wij indiaans-Amerikanen deze band met de buffel herstellen, zal dat ons genezen. En door zijn aanwezigheid in het landschap zal de buffel het land genezen,’ zegt Baldes, een ecoloog die behoort tot het volk van de Oostelijke Shoshone. ‘Dat is iets waar wij allemaal van kunnen leren en waarmee we ons voordeel kunnen doen.’ (Lees ook hoe Inheems-Amerikanen proberen de bizon te herintroduceren op hun voorvaderlijke stamgebieden.) 

Welke uitwerking heeft de bizon?  

Voor de prairiestudie onderzochten wetenschappers gedeelten van het Konza Prairie Biological Station, een stuk tallgrass-prairie van bijna 3500 hectare dat eigendom is van de Kansas State University en de Nature Conservancy. In sommige stukken, met een oppervlakte van tot wel achthonderd hectare, konden grazende bizons het hele jaar door rondzwerven, terwijl in andere gebieden rundvee mocht grazen, maar dan alleen in het groeiseizoen, van april tot november. Om de invloed van de grote planteneters te meten werd een derde cluster van arealen vrijgehouden van beide soorten grazers. 

Op arealen die niet werd begraasd, was het landschap grotendeels bedekt met slechts vier inheemse grassoorten: groot baardgras (big bluestem), goudbaardgras (Indian grass), vingergras en klein prairiegras (little bluestem). Maar wanneer het bizons werd toegestaan deze grassen af te grazen, kregen ook andere, minder dominante plantensoorten de kans om zich te verspreiden. ‘Dat noemen we ‘sleutelbegrazing,’ zegt Ratajczak. 

(Lees meer over dit natuurreservaat van tallgrass-prairie in Oklahoma.) 

Een van de opvallende nieuwkomers was een hoge kruidachtige plant genaamd stijve guldenroede. De botanici kwamen de soort op niet-begraasde arealen maar zelden tegen, maar vonden hem geregeld op stukken land waar de bizons rondzwierven. Zo ook begonnen meerdere grassoorten, die zich goed aan de droogte hadden aangepast, op de bizonarealen te gedijen, naast nog eens elf eenjarigen die nog nooit eerder op zulke plekken waren waargenomen. 

Milieuvriendelijke wroeters 

Hoewel Ratajczak niet precies weet waarom de bizons deze inheemse soorten meer kans geven om te gedijen, houdt hij er wel een paar hypotheses op na. 

Bizons hebben volgens hem grillige graasgewoonten, wat betekent dat ze op de ene plek het gras vertrappen, op een andere plek de vegetatie keurig afgrazen en op weer een andere plek alles laten staan. Zo creëren ze veel meer mogelijkheden voor plantaardige biodiversiteit. Runderen daarentegen gaan veel methodischer te werk en laten een uniform begraasd landschap achter. 

‘Bizons maken al rondtrekkend ook overal wroetkuilen in de grond,’ legt Ratajczak uit. ‘Op deze stukken rollen ze over de grond om hun wintervacht af te schuren, waardoor de bodem op die plekken van een heel andere aard is dan elders.’ De wroetkuilen die achterblijven, verharden zich en veranderen na wat regenval in kleine poelen, waardoor er miniatuurwetlands ontstaan waar weer andere plantensoorten kunnen gedijen. 

Omdat bizons de groei van verschillende vormen van vegetatie bevorderen, denken wetenschappers dat de dieren ecosystemen kunnen helpen om weerbaarder te worden tegen droogte, een van de belangrijkste gevolgen van de klimaatverandering in het Amerikaanse Westen. 

Zo vonden de onderzoekers op de begraasde arealen heel veel eenjarige planten, die vroeg in het jaar ontkiemen en daarna in bloei komen, hun zaden produceren en dan gedurende de warmste en droogste maanden inactief worden om pas weer tot leven te komen als de weersomstandigheden verbeteren. 

‘Nieuwe kijk op vooruitgang’ 

Baldes is onder de indruk van de reikwijdte van de nieuwe studie en zegt dat de bevindingen ervan benadrukken ‘wat we al wisten over het belang van de bizon als sleutelsoort.’ 

Volgens Baldes bevorderen bizons de aanwezigheid van vlinders, salamanders en reptielen, door habitats te creëren voor deze soorten en voor de planten die deze organismen nodig hebben om te kunnen overleven. Als de grote planteneters hun dichte wintervacht afstoten, wordt al dat haar door nestende vogels gebruikt. ‘Op het areaal voor de bizons heb ik visarenden zien overvliegen die op het eerste gezicht een slang in hun bek leken te hebben, maar wat ze daar meevoerden, waren dikke plukken bizonhaar om er hun nesten mee te bekleden.’ (Bekijk meer foto’s van de bizon – het ‘nationale’ zoogdier van de VS.) 

Baldes werkt nu aan de herintroductie van de bizons in ecosystemen die ze ooit in beslag namen, bijvoorbeeld in de Wind River Indian Reservation in Wyoming, waar zo’n honderd bizons in het wild zijn uitgezet. Het idee begint volgens hem in de VS en Canada steeds meer momentum te krijgen, mede door studies als deze. Uit een ander recent onderzoek komt naar voren dat de herintroductie van bizons ook indiaans-Amerikaanse volken zou kunnen helpen bij het bereiken van economische duurzaamheid en meer zeggenschap over hun voedselbronnen. 

Door de uitbuiting van het milieu tegen te gaan, belangrijke soorten als de bizon in hun stamgebieden te herintroduceren en indiaanse talen weer tot leven te brengen, ‘zorgen we ervoor dat onze mensen er trots op kunnen zijn dat ze behoren tot de Shoshone of Arapaho, de Blackfeet, de Crow, de Cheyenne of een van de andere 574 federaal erkende volken in dit land, die allemaal hun eigen verhaal hebben te vertellen,’ zegt Baldes. 

‘We hebben te maken gehad met kolonisatie, niet alleen met betrekking tot de Inheems-Amerikanen maar ook met betrekking tot het landgebruik,’ zegt hij. ‘Het land is omgeploegd, geplaveid, omheind en afgesloten – allemaal vanuit het idee van voortuitgang.’  

Als de herintroductie van de bizon een succes wordt, zou de gezondheid van het milieu volgens Baldes de hoogste prioriteit moeten krijgen. ‘Door die koloniale manier van denken zijn roofdieren uitgestorven en buffels verdwenen,’ zegt hij. ‘En dus zullen we opnieuw moeten kijken naar wat vooruitgang heeft betekent.’ 
 

Dit artikel werd oorspronkelijk in het Engels gepubliceerd op nationalgeographic.com.

Lees meer

Dit vindt u misschien ook interessant

Dieren
Wetenschappers stellen: vogelbekdieren steeds meer bedreigd
Wetenschap
Het decennium waarin we eindelijk onze ogen openden voor klimaatverandering
Wetenschap
Risico op dementie neemt bij honden elk jaar met de helft toe
Wetenschap
5 verrassende toepassingen waarmee hennep de planeet helpt
Milieu
Gewone producten waarin wilde planten zijn verwerkt, schaden het milieu

Ontdek Nat Geo

  • Dieren
  • Milieu
  • Geschiedenis en Cultuur
  • Wetenschap
  • Reizen
  • Fotografie
  • Ruimte
  • Video

Over ons

Abonnement

  • Abonneren
  • Schrijf je in
  • Shop
  • Disney+

Volg ons

Copyright © 1996-2015 National Geographic Society. Copyright © 2015-2021 National Geographic Partners, LLC. Alle rechten voorbehouden.