Elk jaar overlijden wereldwijd meer mensen in de winter dan in de zomer, ook in landen zonder strenge kou. Dat roept een logische vraag op: waarom sterven er meer mensen in de winter? Wetenschappers wijzen niet alleen naar griepvirussen, maar zien een complex samenspel van kou, gedrag en lichamelijke reacties.

Wintersterfte, een wereldwijd patroon

In Nederland stierven de afgelopen winters gemiddeld tot enkele honderden mensen meer dan in andere seizoenen: van ongeveer 2900 per week in de zomer tot 3400 in de winter, zo blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek. Ook in België sterven jaarlijks meer mensen in de donkere maanden, laten cijfers zien van vóór de uitbraak van het coronavirus.

Leestip: In 1709 werd Europa overvallen door de koudste winter in vijf eeuwen – met grote gevolgen

‘Dit sterftepatroon zien we overal ter wereld terug,’ zegt Patrick Kinney, hoogleraar volksgezondheid aan Boston University (VS). ‘Je ziet de trend op zowel het zuidelijk als het noordelijk halfrond, zelfs in gebieden waar de winters mild zijn.’

Griep verklaart niet alles

Een voor de hand liggende oorzaak van het hogere sterftecijfer in de winter zijn seizoensgebonden virussen. Virussen zoals de griep volgen een duidelijk seizoenspatroon, met een piek in de wintermaanden. Sterfgevallen door virussen vormen doorgaans een aanzienlijk deel van de oversterfte, maar bieden geen volledige verklaring.

Naast virale infecties zien wetenschappers nog een andere veelvoorkomende doodsoorzaak: hart- en vaatziekten. ‘De helft van de extra wintersterfte heeft een cardiovasculaire oorzaak,’ zegt Kristie Ebi, hoogleraar wereldgezondheid aan de University of Washington (VS).

Wil je niets missen van onze verhalen? Volg National Geographic op Google Discover en zie onze verhalen vaker terug in je Google-feed!

Een mogelijke verklaring hiervoor is het effect van kou op de bloedsomloop. Fysioloog William Keatinge van The London Hospital Medical College onderzocht in de jaren zeventig en tachtig van de vorige eeuw de negatieve invloed van de kou op het lichaam.

Hij ontdekte dat in de winter bloedvaten aan het huidoppervlak samentrokken om warmte vast te houden, wat de bloeddruk verhoogde. Dit zou kunnen verklaren waarom hartaanvallen en beroertes in de winter vaker voorkomen.

Waarom milde winters soms dodelijker zijn dan strenge

Keatinge en zijn collega’s ontdekten ook dat inwoners van landen met een warm klimaat, vaker sterven in de winter dan bewoners van landen met een kouder klimaat. Hun theorie is dat mensen in koude landen beter voorbereid zijn op de winter, met goede radiatoren en isolatie. In warmere klimaten worden mensen vaker overvallen door koude dagen, wat hen kwetsbaarder maakt.

Kinney betwijfelt of deze verklaring het hele verhaal vertelt. In Honolulu (Hawaï), waar het het hele jaar door warm is, liggen de sterftecijfers in de winter tien tot vijftien procent hoger dan in de zomer. ‘Dat kan niet alleen te wijten zijn aan het ontbreken van verwarming,’ zegt hij.

Leestip: Zo ziet het dagelijks leven eruit in de koudste stad ter wereld

Hij stelt dat naast kou en virussen, andere seizoensgebonden veranderingen ook een rol spelen. In de winter is er bijvoorbeeld minder zonlicht, wat leidt tot verminderde aanmaak van vitamine D.

Ook is het mogelijk dat mensen in de winter meer eten, minder bewegen of meer alcohol drinken. De slechte luchtkwaliteit in de winter vormt ook een extra belasting voor je gezondheid. ‘In culturen waar mensen veel binnen zijn, is temperatuur vaak niet eens het grootste probleem,’ zegt Ebi.

Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!