Voor een levensfase die de helft van de wereldbevolking doormaakt, gaat er opvallend veel misinformatie rond over de menopauze. Meestal krijgen vrouwen er halverwege hun veertiger of begin vijftiger jaren mee te maken. De hormoonspiegels beginnen te schommelen en dalen uiteindelijk wanneer de eierstokken hun functie beëindigen. Toch blijft de menopauze omgeven door stigma en hardnekkige misverstanden. Tijd om zes veelgehoorde mythes onder de loep te nemen.

Mythe 1: iedereen krijgt dezelfde symptomen

Wanneer het over de menopauze gaat, denken veel vrouwen aan vier klassieke klachten: opvliegers, nachtelijk zweten, vaginale droogheid en stemmingswisselingen. Die komen inderdaad vaak voor. Zo’n 80 procent van de vrouwen krijgt opvliegers en ongeveer een derde ervaart vaginale droogheid.

Maar hormoonschommelingen kunnen ook jeuk, pijnlijke gewrichten, duizeligheid, hartkloppingen, een branderig gevoel in de mond, oorsuizen, voedselintolerantie en andere klachten veroorzaken. Dat zegt Makeba Williams, menopauze-onderzoeker aan de University of Illinois College of Medicine (VS).

Leestip: Wat deze onderzoeken ons leren over de vrouwelijke gezondheid

Veel studies naar menopauze zijn relatief klein. Daarnaast vallen andere levensgebeurtenissen – zoals mantelzorg, werkdruk of chronische aandoeningen – vaak samen met deze fase. Die kunnen eveneens vermoeidheid, somberheid of concentratieproblemen veroorzaken, zonder dat er direct een hormonale oorzaak is.

Mythe 2: een hormoontest vertelt of je in de overgang zit

De periode voorafgaand aan de menopauze noemen we de perimenopauze. In die overgangsfase stijgen de niveaus van het follikelstimulerend hormoon (FSH) en het luteïniserend hormoon (LH). Er zijn tests te koop waarmee je die hormoonwaarden kunt testen, maar volgens Williams zijn die weinig zinvol.

Wil je niets missen van onze verhalen? Volg National Geographic op Google Discover en zie onze verhalen vaker terug in je Google-feed!

‘Hormoonniveaus kunnen van uur tot uur verschillen,’ zegt ze. Een enkele meting zegt dus weinig. Artsen kijken daarom vooral naar veranderingen in de menstruatiecyclus. In het begin kan die een week verschuiven; later kunnen er maanden tussen menstruaties zitten. Dat patroon is vaak betrouwbaarder dan een losse hormoontest.

Mythe 3: je bent al onvruchtbaar in de perimenopauze

De vruchtbaarheid neemt in de perimenopauze sterk af, maar verdwijnt niet onmiddellijk. Bij jongere vrouwen is de kans op zwangerschap per cyclus ongeveer dertig procent. Na het veertigste jaar daalt die kans tot onder de twintig à tien procent, afhankelijk van leeftijd en gezondheid.

Dat betekent dat zwangerschap nog steeds mogelijk is, zij het minder waarschijnlijk. Tegelijkertijd stijgt het risico op een miskraam met de leeftijd. Anticonceptie blijft daarom aanbevolen tot een vrouw officieel in de menopauze is, wat medisch wordt vastgesteld na twaalf maanden zonder menstruatie.

Mythe 4: hormoontherapie is voor iedereen gevaarlijk

Voor vrouwen met slaap- en concentratieproblemen kan hormoontherapie uitkomst bieden. Toch begint slechts een fractie van de vrouwen die baat kunnen hebben bij hormoontherapie eraan, vaak vanwege de angst om borstkanker te ontwikkelen.

Die angst is niet geheel ongegrond, maar de risico’s verschillen per individu. Vrouwen die jonger zijn dan zestig en nog korter dan tien jaar geleden voor het laatst ongesteld zijn geweest, kunnen volgens de Menopause Society veilig hormonen slikken.

Leestip: Vrouwen hebben vaker en langer last van migraine – waarom?

Vooral vrouwen die voor hun veertigste in de perimenopauze komen, kunnen baat hebben bij hormoontherapie – en er zelfs gezonder door blijven. Door de daling in oestrogeen hebben zij een hoger risico op hart- en botgezondheidsproblemen. Aanhoudende opvliegers worden dan ook gelinkt aan een verhoogd risico op een hartaanval, hartfalen en hartinfarct.

Maar let op: vrouwen die eerder borstkanker hebben gehad of om een andere reden een verhoogd risico lopen, kunnen hun opvliegers beter bestrijden met niet-hormonale medicijnen.

Mythe 5: ‘bio-identieke’ hormonen zijn natuurlijker en dus beter

Op het internet gaan veel advertenties rond voor natuurlijke of ‘bio-identieke hormoontherapie’ (BHRT). Maar volgens de Amerikaanse gynaecoloog Jen Gunter is dat een betekenisloze marketingterm.

‘Bio-identieke estradiol is gewoon estradiol. Het voegt niets toe aan de definitie, maar mensen geloven dat het iets anders betekent of specialer is dan de hormonen die gemaakt zijn door de farmaceutische industrie,’ vertelt Gunter.

Sterker nog: volgens haar is Premarin het enige hormoon dat echt op natuurlijke wijze is verkregen. Dit merk verkoopt oestrogeen dat verkregen is uit de urine van zwangere paarden. ‘Ieder ander hormoon is gemaakt in een lab,’ aldus Gunter, inclusief degene die het label bio-identiek dragen.

Mythe 6: supplementen helpen bij menopauzesymptomen

Tientallen kruiden worden aangeprezen om opvliegers te voorkomen of je stemming en slaap te verbeteren. Het gaat bijvoorbeeld om zilverkaars (Actaea racemosa), soja, de gewone teunisbloem (Oenothera biennis), de mariadistel (Silybum marianum) en andere kruiden. Maar geen van deze producten is bewezen effectief.

‘Ik zou willen dat we veilige, effectieve en vrij verkrijgbare middelen hadden tegen opvliegers, maar het bewijs ontbreekt simpelweg,’ zegt Stephanie Faubion, onderzoeker naar de menopauze bij de Mayo Clinic (VS) en de medisch directeur bij de Menopause Society.

Leestip: Waarom vrouwen mogelijk meer gezondheidswinst halen uit lichaamsbeweging dan mannen

Veel studies naar populaire supplementen zijn te klein om duidelijke effecten aan te tonen. En de resultaten die er zijn, zijn wisselend of laten geen voordeel zien. Daarnaast zijn sommige kruiden in grote hoeveelheden gevaarlijk. De zilverkaars is bijvoorbeeld giftig voor de lever, en in meer dan een kwart van de zogenaamde zilverkaarsupplementen zit helemaal geen zilverkaars.

Wat je dan wel kunt doen tegen opvliegers? Gerandomiseerde onderzoeken zagen dat klinische hypnosesessies een significante verlichting kunnen bieden. Ook cognitieve gedragstherapie kan helpen, zelfs als het online plaatsvindt. ‘Er is niets natuurlijkers dan dat’, aldus Gunter.

Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!