Kijk elke zondag om 22:30 The Long Road Home op National Geographic. Klik hier voor meer informatie.

In de testbunker sta ik met het explosieventeam te wachten. Ik druk mijn oren stevig dicht. Buiten hebben ze een lading springstof met een zes meter lang slagsnoer vastgetapet aan de wand van een uit spaan­ plaat opgetrokken schuurtje met stalen branddeur. In afwachting van ‘schot nummer 52’ wordt er afgeteld van vijf naar nul. Dan klinkt er een doffe knal, waarna ik een dreun tegen mijn borstbeen voel. “Die oplawaai hoort erbij”, vertelt een van de experts. “Ik heb heel wat explosies meegemaakt en al sta je er honderd meter of zelfs kilometers vanaf, die dreun voel je altijd.”

Er is maar weinig bekend over de gevolgen van de schokgolf na een explosie (in het Engels blast), en daarom ben ik nu op deze testlocatie uit de Tweede Wereldoorlog, 65 kilometer ten zuiden van Denver. Destijds werd hier zwaar geschut van zo’n halve ton getest; nu worden proeven genomen met de springstof waarmee militairen muren en deuren opblazen – een veelgebruikte toepassing in de moderne oorlogsvoering. Doel van de proeven is kennis te vergaren over de gevolgen van de schokgolf op het menselijk brein.

Volgens het Pentagon, het Amerikaanse ministerie van Defensie, lijden zo’n 230.000 soldaten en veteranen aan een milde vorm van THL (traumatisch hersenletsel), grotendeels als gevolg van de schokgolf die op een ontplo ng volgt. De symptomen zijn divers: hoofdpijn, toevallen, verstoorde motoriek, slaapstoor­ nissen, duizeligheid, verminderd gezichtsvermogen, oorsuizing, stemmingswisselingen en problemen op het gebied van cognitie, geheugen en spraak. Maar omdat deze klachten overlap vertonen met de symptomen van posttraumatische stress (PTSS), en omdat aan het begin van de missies in Irak en Afghanistan niet structureel werd bijgehouden hoeveel man­ schappen explosies meemaakten, is het exacte aantal slachto ers niet meer vast te stellen.

Het letsel mag dan wijdverbreid zijn, er is nog bitter weinig over bekend. Niet alleen ontbreekt het vooralsnog aan betrouwbare diagnostiek, ook op het gebied van preventie en genezing staan betrokkenen met lege handen. In de medische wereld wordt getwist over zowel de aard van het letsel door blast als over de manier waarop de schade zou ontstaan.