Voor het eerst een wilde dolfijn waargenomen die met bruinvissen ‘praat’

De mogelijkheid bestaat dat een wilde dolfijn genaamd Kylie ‘in gesprek’ is met bruinvissen – een opmerkelijk staaltje van communicatie tussen verschillende soorten.

Gepubliceerd 29 mrt. 2022 12:03 CEST
Minden_90812764

Een gewone dolfijn dartelt in Schotse wateren. Onderzoekers hebben voor het eerst waargenomen hoe een solitaire dolfijn genaamd Kylie in het wild lijkt te ‘praten’ als een bruinvis.

Foto door Scotland: The Big Picture, Minden Pictures

Al minstens veertien jaar is Kylie niet meer in het gezelschap van andere gewone dolfijnen (Delphinus delphis) waargenomen, maar ze is verre van eenzaam. Op heldere dagen kunnen bezoekers van de jachthaven aan de Clyde de dolfijn vaak zien zwemmen met bruinvissen (Phocoena phocoena), een verwante walvisachtige die ongeveer een derde kleiner is dan de gewone dolfijn.

Uit nieuw onderzoek dat in januari in het tijdschrift Bioacoustics is gepubliceerd, blijkt dat Kylie’s banden met de bruinvissen nauwer zijn dan wetenschappers zich hadden voorgesteld. Terwijl het vocale repertoire van gewone dolfijnen bestaat uit een grote verscheidenheid aan sonarpulsen, klik- en fluitgeluiden, fluit Kylie helemaal niet. Ze ‘praat’ zoals bruinvissen dat doen, namelijk in hoogfrequente reeksen van klikjes.

Zie ook: Deze dolfijn jaagt op vissen met een 'moddernet'

Zicht op de Firth of Clyde, een uitgestrekt estuarium bij het Schotse Isle of Arran, op een heldere winterdag.

Foto door Jim McDowall, Alamy

Uit het onderzoek komt naar voren dat Kylie op deze wijze met de bruinvissen communiceert of dat althans probeert. De nieuwe studie maakt deel uit van een groeiend aantal onderzoekingen waarin de veelzijdige omgang tussen verschillende soorten walvisachtigen wordt belicht.

‘Het is duidelijk dat wilde soorten onderling veel meer contact hebben dat we dachten,’ zegt Denise Herzing, expert in dolfijnengedrag.

Bruinviscode

Jaren geleden hield de enige dolfijn van de Clyde zich het liefst op bij een boei in de monding van een inham met de naam Kyles of Bute, zodat ze van de plaatselijke bevolking de bijnaam ‘Kylie’ kreeg. Volgens David Nairn, oprichter-directeur van Clyde Porpoise, een plaatselijke organisatie die zich wijdt aan het onderzoeken en beschermen van zeedieren, weet niemand waar Kylie vandaan komt of waarom dolfijnen eigenlijk solitair worden. (Kylie is al een jaar niet meer gespot, maar plaatselijke waarnemers hopen dat ze snel weer zal opduiken.)

Sommige solitaire dolfijnen worden eenlingen nadat ze per ongeluk (bijvoorbeeld door een storm of menselijke activiteiten) van de groep worden gescheiden waarin ze zijn geboren of nadat ze wees zijn geworden. Andere eenlingen zijn misschien minder sociaal aangelegd of, net als mensen, gewoon eenlingen, zo blijkt uit een studie uit 2019 naar solitaire dolfijnen in meerdere delen van de wereld.

Zie ook: 10 intieme foto's van dolfijnen

Om meer te weten te komen over Kylie’s relatie met de bruinvissen, huurde Nairn een hydrofoon (een onderwatermicrofoon) en trok het instrument achter zijn zeiljacht aan, de Saorsa. Zo wist Nairn van 2016 tot 2018 de geluiden op te vangen van meerdere ontmoetingen tussen Kylie en de bruinvissen.

‘Ze maakt zich duidelijk kenbaar als een bruinvis,’ zegt Nairn, die mariene biologie heeft gestudeerd.

Mel Cosentino, die destijds aan de University of Strathclyde in Glasgow aan zijn proefschrift werkte, analyseerde de duizenden ultrasone klikgeluiden die op de opnamen waren te horen.

Terwijl dolfijnen vrijwel voortdurend fluitgeluiden produceren, doen bruinvissen dat nooit. In plaats daarvan communiceren ze uitsluitend met hoogfrequente klikgeluiden binnen een smalle bandbreedte, zogenaamde NBHF-kliks (van narrow-band, high-frequency) met acht tot vijftien amplitudepieken rond de 130 kilohertz.

‘Om een NBHF-klik te kunnen horen, moet je hem ongeveer honderdmaal langzamer afspelen,’ zegt Cosentino. Als geluid wordt vertraagd, daalt de toonhoogte ervan. Mensen kunnen toonhoogten tussen de 20 hertz (te vergelijken met de klank uit de grootste pijp van een orgel) en 20 kilohertz opvangen.

In de geluidsopnamen van Kylie ontwaarde Cosentino ook de laagfrequente kliks die gebruikelijk zijn voor gewone dolfijnen. Maar zelfs als Kylie alleen leek te zijn, hoorde Cosentino ook kliks met acht of meer amplitudepieken rond die 130 kilohertz-grens – de frequentie waarop bruinvissen met elkaar praten. Kortom, Kylie praat als een bruinvis, zelfs als ze alleen is. De onderzoekers ontdekten ook dat Kylie nooit fluit, iets wat andere gewone dolfijnen wel doen.

Het viel Cosentino op dat de uitwisselingen tussen Kylie en de bruinvissen het ritme hadden van een ‘conversatie’ tussen leden van dezelfde soort, waarbij dieren om de beurt en zonder veel overlappingen met elkaar ‘praten’. Uiteraard weten we niet hoeveel betekenisvolle informatie er wordt overgedragen in de bruinvis-klikken die Kylie probeert na te bootsen.

‘Het kan hetzelfde zijn als wanneer ik tegen mijn hond ga blaffen en dat hij terugblaft, je weet het niet,’ zegt Cosentino.

Maar dit gedrag betekent op z’n minst ‘een poging’ tot communicatie die ‘waarschijnlijk wel door de bruinvissen wordt begrepen,’ zegt Herzing, directrice onderzoek van het Wild Dolphin Project. Herzing bestudeert al dertig jaar het gedrag van Atlantische vlekdolfijnen rond de Bahama’s, maar was niet betrokken bij het nieuwe onderzoek. Ze prijst de onderzoekers voor het bedenken van een slim veldexperiment in een natuurlijke omgeving.

‘De resultaten zijn heel spannend,’ zegt ze. ‘Wat veelzeggend is, is het feit dat Kylie helemaal geen fluitgeluiden maakt, en dat terwijl dolfijnen altijd fluiten en bruinvissen dat nooit doen.’

Laela Sayigh, assistent-professor diergedrag aan het Hampshire College, legt uit dat een van de grootste uitdagingen op het gebied van de mariene bio-akoestiek bestaat uit het identificeren van de herkomst van de geluiden: welk dier brengt welke klik voort? ‘Aan de buitenkant is nergens te zien dat ze geluiden maken. En meestal zie je ze überhaupt niet,’ zegt Sayigh.

Bruinvissen zwemmen in wateren voor de kust van de Schotse Shetlandeilanden. Voor het eerst hebben wetenschappers waargenomen dat een gewone dolfijn ‘zich kenbaar maakt als een bruinvis,’ waarbij ze de unieke klikgeluiden maakt die kenmerkend zijn voor deze soort.

Foto door Scotland: The Big Picture, Nature Picture Library

Maar Kylie kan in dit geval wél goed worden herkend, namelijk aan haar ‘accent’. ‘Het klinkt alsof ze de klikjes nog niet helemaal onder de knie heeft’ en moeite heeft dezelfde hoge toonhoogten te bereiken als bruinvissen dat doen, zegt Cosentino. Ook zijn de pieken van haar kliks niet zo kraakhelder als ze zouden moeten zijn en zitten er tussen de hoogfrequente tonen ook wat laagfrequente geluiden.

‘Als het om zangers zou gaan, dan zou Kylie een soort Pavarotti zijn en de bruinvissen Mariah Carey.’

In gevangenschap zijn walvisachtigen in staat om geluiden van andere dieren na te bootsen. Als voorbeeld noemt Herzing orka’s en witte dolfijnen die geluiden imiteerden van de tuimelaars waarmee ze een bassin deelden. Uit een onderzoek naar bio-akoestiek uit 2016 blijkt dat het gefluit van een gramper (een dolfijnensoort) die in een Italiaans dolfinarium samen met tuimelaars was opgegroeid, meer als dat van tuimelaars klonk dan van grampers in het wild.

Het feit dat Kylie ook NBHF-achtige klikken produceert als ze alleen is, ‘roept de vraag op’ of ze met haar klikken probeert te communiceren met de bruinvissen of dat ze de geluiden simpelweg na-aapt, zegt Sayigh.

Complexe gesprekken

Als walvisachtigen stammen dolfijnen, bruinvissen, tuimelaars en walvissen allemaal af van landdieren die in de loop van miljoenen jaren de evolutionaire weg terug naar de zee vonden. Terwijl ze zich opnieuw aan een leven in de oceaan aanpasten, ‘ontwikkelden de neusgaten zich tot het blaasgat,’ aldus Cosentino.

Hoewel tandwalvissen net zoals dolfijnen en bruinvissen slechts één open blaasgat hebben, zijn beide neusopeningen nog altijd onder de huid aanwezig en worden ze elk afgesloten met een stel spierplooien die ook wel ‘apenlippen’ worden genoemd. (De anatomie van walvisachtigen kent talloze kleurrijke termen, die hun oorsprong hebben in de beschrijvingen van walvisvaarders.) De plooien doen enigszins denken aan onze stembanden en controleren de toevoer en uitstoot van lucht. Als lucht uit de longen via de ‘apenlippen’ van het linkerblaasgat wordt uitgeblazen, klinkt dat volgens Cosentino ‘alsof je een ballon laat leeglopen,’ waardoor er een kwetterend gefluit wordt geproduceerd.

Het rechter ‘neusgat’ wordt gebruikt voor het produceren van de klikgeluiden, die zowel voor de communicatie als voor de echolocatie dienen. Het rechterblaasgat komt uit in een vetreservoir dat de ‘meloen’ wordt genoemd. Hiermee kunnen walvisachtigen hun geluiden versterken en richting geven. Omdat beide paren van apenlippen onafhankelijk van elkaar gebruikt kunnen worden, kunnen sommige walvisachtigen, waaronder tuimelaars, tegelijkertijd klikken en fluiten – een beetje zoals Mongoolse keelzangers.

Het verhaal van Kylie maakt deel uit van een breder onderzoeksgebied waarin wordt gekeken naar de omgangsvormen van walvisachtigen met andere soorten. ‘Het zijn zeer sociale en seksuele dieren, en ze zijn zeer communicatief,’ zegt Herzing. ‘Ze overleven en passen zich aan door groepsgedrag, en geluid is het natuurlijke middel waarmee ze dat doen.’

Uit wetenschappelijke beschrijvingen van adopties van de ene soort door de andere blijkt dat de afscheiding tussen soorten niet altijd zo ondoordringbaar is als ooit werd gedacht. Zo werd in Canadese wateren een narwalkalf geadopteerd door een witte dolfijn, terwijl een langsnuitdolfijn bij Tahiti twintig jaar lang tussen de tuimelaars leefde.

Daarnaast is volgens Herzing uit recent DNA-onderzoek gebleken dat we nog maar aan het begin staan van onze inzichten in biologische kruisingen. Zowel in gevangenschap als in het wild zijn tenminste tien kruisingen van tuimelaars met andere soorten bekend, onder meer met zeer verschillende walvisachtigen als grienden en Guiana-dolfijnen. Onderzoekers denken dat kruisingen tussen walvisachtigen zo vaak voorkomen omdat ze nog heel veel van hun DNA gemeen hebben, aangezien de verschillende soorten zich pas in de afgelopen tien miljoen jaar van elkaar hebben afgesplitst.

Afgezien van haar pogingen om met de bruinvissen te communiceren, lijkt Kylie ook in andere opzichten een nauwe band met haar metgezellen te hebben. Meerdere keren heeft Nairn gezien dat vrouwelijke bruinvissen hun kalveren naar Kylie meebrachten om een tijdje met de dolfijn te verkeren. Omdat kalveren van bruinvissen doorgaans niet van de zijde van hun moeder wijken zolang ze nog gezoogd worden, was Nairn verrast toen hij zag dat de jonge dieren Kylie in echelon-formatie volgden. Daarbij kozen ze voor de positie direct achter haar borstvin, wat volgens Nairn en andere onderzoekers de dolfijnenmanier is om ‘een baby te dragen.’

Nairn heeft ook waargenomen dat mannelijke bruinvissen pogingen deden om met Kylie te paren. Maar gaat ze op deze avances in? ‘Zeker wel, ik zou zelfs zeggen dat ze zich het hof laat maken,’ zegt Nairn met een grinnik. Een paring is anatomisch gezien mogelijk, hoewel er volgens Herzing geen wetenschappelijk gedocumenteerde gevallen zijn van kruisingen tussen gewone dolfijnen en bruinvissen.

Nadat in februari 2021 een reusachtig boorschip in de buurt van Kylie’s favoriete boei van zijn ankers werd geslagen als gevolg van een week van zware stormen, is de dolfijn niet meer in die omgeving gespot. Volgens Nairn past het bij Kylie’s karakter om na een hevige verstoring naar een andere plek uit te wijken. Zo zoekt ze soms een van haar ‘vakantieboeien’ op, verderop in de Clyde, waar ze dan maanden of zelfs een jaar lang kan blijven rondhangen. Toch maakt Nairn zich onwillekeurig zorgen.

Hij en zijn collega’s hopen Kylie aan het begin van het komende veldseizoen in het voorjaar weer zien (en te horen) en zijn benieuwd naar wat ze ons verder nog kan bijbrengen.

Dit artikel werd oorspronkelijk in het Engels gepubliceerd op nationalgeographic.com

Lees meer

Dit vindt u misschien ook interessant

Dieren
In Japan begint de omstreden dolfijnenjacht weer
Dieren
Mythe over ‘eenzame haai’ ontkracht: haaien sluiten jarenlange ‘vriendschappen’
Dieren
Een dutje terwijl je vliegt – en andere slaapgewoonten van dieren
Dieren
Waarom slaan gorillamannetjes zich op hun borst? Nieuw onderzoek levert fascinerende kennis op
Dieren
Voor veel zoogdieren is gapen besmettelijk - dit is misschien de reden.

Ontdek Nat Geo

  • Dieren
  • Milieu
  • Geschiedenis en Cultuur
  • Wetenschap
  • Reizen
  • Fotografie
  • Ruimte
  • Video

Over ons

Abonnement

  • Abonneren
  • Schrijf je in
  • Shop
  • Disney+

Volg ons

Copyright © 1996-2015 National Geographic Society. Copyright © 2015-2021 National Geographic Partners, LLC. Alle rechten voorbehouden.