In de jaren tachtig nam Nepal een opmerkelijk besluit: bijna een derde van het staatsbos werd teruggegeven aan lokale gemeenschappen. Het resultaat leek een succesverhaal: de ontbossing kwam tot stilstand en binnen dertig jaar was het bosoppervlak bijna verdubbeld. Toch heeft deze aanpak ook een schaduwzijde, blijkt uit nieuw onderzoek. Hoewel veel inheemse volken profiteerden van het herstelde bos, groeide de sociale ongelijkheid. Hoe zit dat?
Bossen als levensader voor inheemse gemeenschappen
Nepal telt zestig door de staat erkende inheemse volken. Voor hen is de natuur van groot belang: het is een bron van voedsel, brandstof en inkomen. De Tharu maken manden van struiken uit het bos, terwijl de Chepang afhankelijk zijn van de boterboom, chiuri, in het Nepalees. Uit de zaden winnen ze kookolie en een poeder dat de bodem verrijkt.
Leestip: De baksteenbakkerijen in Nepal bieden meer dan alleen zwaar werk
Dankzij het community forestry-programma kregen lokale gemeenschappen opnieuw zeggenschap over hun omgeving. Dat leidde tot beter bosbeheer en herstel van biodiversiteit. Maar de voordelen bleken niet voor iedereen gelijk.
Het kastensysteem blijft doorwerken
Hoewel het kastensysteem in Nepal officieel is afgeschaft, bepaalt afkomst in de praktijk nog altijd iemands positie in de samenleving. Dit levert een hoop discriminerende praktijken op.
Vooral de Dalit, die als ‘onaanraakbaren’ buiten het systeem vallen en onderaan de sociale ladder staan, profiteren nauwelijks van de verbeterde omstandigheden. Die conclusie trokken onderzoekers van de University of Notre Dame (VS) nadat zij data van meer dan 500.000 huishoudens in Nepal hadden geanalyseerd. De resultaten van de studie werden gepubliceerd in Nature Sustainability.
Armen blijven arm
‘Wat Nepal ecologisch heeft bereikt, is indrukwekkend,’ zegt Krister Andersson, hoogleraar duurzame ontwikkeling en coauteur van de studie. ‘‘Maar tegelijkertijd wordt de impact van het programma niet door iedereen ervaren, en blijven de armste huishoudens achter.’
Wil je niets missen van onze verhalen? Volg National Geographic op Google Discover en zie onze verhalen vaker terug in je Google-feed!
Op papier is het beleid inclusief. Richtlijnen schrijven voor dat gemarginaliseerde groepen vertegenwoordigd moeten zijn in bestuurscomités en dat 35 procent van de bosinkomsten moet worden besteed aan armoedebestrijding.
In de praktijk profiteren vooral traditioneel bevoordeelde groepen zoals de Brahmin, Chhetri en Newar. ‘Niemand is slechter geworden van het programma,’ zegt Andersson. ‘Maar de lagere kasten zijn wel structureel achtergesteld.’
Netwerken maken het verschil
Lokale leiders uit hogere kasten weten natuurlijke hulpbronnen vaker te monopoliseren. Zij beschikken over betere netwerken, een hogere opleiding en meer kapitaal om producten uit het bos te verkopen. Daardoor halen zij meer voordeel uit de herstelde bossen dan armere groepen. ‘Als je welvarender en hoger opgeleid bent, heb je ook meer kans dat je gebruik kunt maken van je netwerk om producten te verkopen,’ verklaart Andersson.
In regio’s waar community forestry actief is, bleek de welvaartskloof zelfs vijftien procent groter dan in gebieden zonder het programma. Toch is stoppen geen optie, benadrukken de onderzoekers.
Hervormen in plaats van stoppen
‘Het bos bloeit, maar de verdeling van de opbrengsten niet,’ zegt coauteur Nathan Cook. Naarmate bosbeheer verder wordt gecommercialiseerd, dreigt uitsluiting van de armste gemeenschappen. Rijkere groepen richten zich op houtproductie, terwijl armere huishoudens het bos nodig hebben voor brandhout en veevoer – essentieel voor hun dagelijks bestaan.
Volgens Andersson ligt hier een belangrijke les. ‘Een bloeiend bos betekent niet automatisch een rechtvaardige samenleving. Maar juist daarom biedt dit systeem kansen: met gerichte hervormingen kan community forestry niet alleen natuur herstellen, maar ook ongelijkheid verminderen.’
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
