Wie zwemt in tropische of subtropische wateren kan hem plots zien drijven: een felpaarse, met gas gevulde blaas die zachtjes met de golven meedeint. Het ziet er bijna sierlijk uit. Maar schijn bedriegt. Het Portugees oorlogsschip (Physalia physalis) sleept onder het wateroppervlak meterslange tentakels mee, vol gif dat een extreem pijnlijke en soms levensgevaarlijke steek kan veroorzaken.
Geen kwal, maar een samenwerkende kolonie
Hoewel het dier vaak voor een kwal wordt aangezien, is het Portugees oorlogsschip iets veel complexers. Het is een sifonofoor: een kolonie van genetisch identieke poliepen die samen functioneren als één organisme.
Elke poliep heeft een gespecialiseerde taak. De pneumatofoor, de gasgevulde blaas, houdt de kolonie drijvend en vangt de wind als een zeil. Andere poliepen zorgen voor jacht, vertering of voortplanting. Geen enkel onderdeel kan zelfstandig overleven – alleen samen vormen ze een efficiënt geheel.
Tentakels vol gif
Onder water hangen tentakels die tot dertig meter lang kunnen worden. Ze zijn voorzien van duizenden netelcellen die bij aanraking onmiddellijk gif injecteren. Voor prooien zoals kleine vissen en plankton is dat fataal: verlamming treedt vrijwel direct op, waarna andere poliepen het voedsel verwerken en de voedingsstoffen doorgeven aan de hele kolonie.
Wil je niets missen van onze verhalen? Volg National Geographic op Google Discover en zie onze verhalen vaker terug in je Google-feed!
Voor mensen is een steek meestal niet dodelijk, maar wel zeer pijnlijk. Klachten variëren van brandende huid en misselijkheid tot ademhalingsproblemen en hartritmestoornissen. In landen als Australië en Hawaï waarschuwen stranden regelmatig voor hun aanwezigheid.
Zeldzaam, maar ernstig: in 2010 overleed een 69-jarige vrouw op Sardinië nadat ze in contact kwam met aangespoelde tentakels. Vermoedelijk speelde een heftige allergische reactie een rol.
Drijven op wind en toeval
Het Portugees oorlogsschip kan zich niet actief voortbewegen. In plaats daarvan laat het zich meevoeren door wind en stroming. Opmerkelijk is dat de ‘zeilstand’ genetisch bepaald is: sommige exemplaren drijven naar links, andere naar rechts.
Leestip: 5 bizarre zeedieren waarvan je niet wist dat ze echt bestaan
Dat verkleint de kans dat een hele populatie tegelijk aanspoelt. Toch kunnen stormen duizenden exemplaren tegelijk op stranden achterlaten, een spectaculair maar gevaarlijk tafereel.
Onmisbaar in een kwetsbaar ecosysteem
Ondanks hun beruchte reputatie spelen Portugese oorlogsschepen een rol in het mariene ecosysteem. Ze vormen voedsel voor dieren als de lederschildpad en de blauwe draak (Glaucus atlanticus), die opmerkelijk genoeg immuun zijn voor het gif. Ook het oorlogsschipvisje (Nomeus gronovii) leeft veilig tussen de tentakels.
Voor strandgangers blijft het dier vooral een waarschuwing: mooi om te zien, maar beter niet aan te raken – zelfs niet wanneer het aangespoeld lijkt. Voor wetenschappers is het Portugees oorlogsschip een herinnering dat de oceaan nog altijd vol vreemde, complexe en potentieel gevaarlijke levensvormen zit.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
