Bij archeologische opgravingen in het noorden van Syrië zijn onderzoekers gestuit op een opmerkelijke vondst: kleine kleicilinders met gegraveerde symbolen die mogelijk deel uitmaken van een vroeg alfabetisch schrift. De objecten zijn ruim 4400 jaar oud. Als die interpretatie klopt, zou het alfabet honderden jaren ouder zijn dan wetenschappers tot nu toe aannamen.
Een strategische stad in het oude Nabije Oosten
De vondst werd gedaan in Umm el-Marra, een van de oudste steden van het oude Nabije Oosten. De stad lag strategisch op een kruispunt van handelsroutes tussen Mesopotamië en het huidige Aleppo.
Sinds 1994 doen archeoloog Glenn Schwartz en erfgoeddeskundige Hans H. Curvers er onderzoek naar de ontwikkeling van West-Syrische samenlevingen, een regio die lange tijd onderbelicht bleef in de archeologie.
Een unieke necropolis voor de elite
Begin deze eeuw legde het team hoog boven de rest van de nederzetting een necropolis bloot uit de vroege bronstijd, bestemd voor de elite van de samenleving. Deze bestond uit tien grafkamers van leemsteen en enkele graven voor paarden.
Leestip: Bestond de Hof van Eden echt? Dit zegt de wetenschap
Zo’n aaneengesloten reeks rijk uitgeruste elitegraven is uniek voor de regio. ‘Er zijn nauwelijks andere voorbeelden van elitegraven die over meerdere eeuwen zijn aangelegd én intact zijn gebleven,’ zegt Schwartz. ‘Meestal zijn zulke graven al in de Oudheid geplunderd.’
Vier kleicilinders die bijna werden weggegooid
In 2004 werd een bijzonder goed bewaard graf geopend. Binnen lagen zes skeletten, omringd door luxe grafgiften zoals keramiek en vaten van zilver en brons. Tussen die objecten ontdekte promovenda Elaine Sullivan vier kleine kleicilinders, ongeveer zo groot als een vinger.
Aanvankelijk dacht ze dat het om brokken aarde ging en stond ze op het punt ze weg te gooien. Pas bij nader inzien bleek dat de cilinders waren gegraveerd met symbolen. ‘Dat was het moment waarop het idee ontstond dat we hier mogelijk met schrift te maken hadden,’ herinnert Schwartz zich.
Geen spijkerschrift, maar iets anders
De tekens weken sterk af van wat archeologen kenden uit het Syrië van deze periode. Het meest-gebruikte schriftsysteem was destijds het spijkerschrift, ontwikkeld in Mesopotamië. Om de kennis van andere experts te raadplegen, publiceerde Schwartz in 2006 tekeningen van de symbolen in een voorlopig rapport.
Wil je niets missen van onze verhalen? Volg National Geographic op Google Discover en zie onze verhalen vaker terug in je Google-feed!
De publicatie riep nauwelijks reacties op. ‘Ik denk dat mensen gewoon niet goed wisten wat ze ermee aan moesten,’ zegt Schwartz. Hij besloot de symbolen zelf grondiger te analyseren en vergeleek ze met alfabetische tekens uit latere perioden in het Midden-Oosten. Daarbij vielen hem opvallende overeenkomsten op. ‘Toen begon ik serieus te denken dat het om alfabetisch schrift kon gaan.’
Een voorzichtig voorstel krijgt bijval
In 2010 publiceerde hij een artikel waarin hij die mogelijkheid voorzichtig voorstelde. Ook toen bleven reacties beperkt. Pas in 2019, tijdens een congres over vroege schriftontwikkeling in Milaan, besloot Schwartz zijn ideeën te delen met andere specialisten. Twee van hen, Christopher Rollston van de George Washington University en Madadh Richey van Brandeis University, ondersteunden zijn interpretatie.
Leestip: Het Voynichmanuscript: het boekwerk dat niemand kan ontcijferen
Lange tijd dachten historici dat het alfabet rond 1050 v.C. was ontstaan bij de Feniciërs. Dat beeld veranderde begin twintigste eeuw, toen Egyptoloog Flinders Petrie proto-Sinaïtische inscripties ontdekte op het Sinaï-schiereiland. Later onderzoek toonde aan dat deze tekens ongeveer uit 1800 v.C. dateren.
Het alfabet mogelijk veel ouder dan gedacht
De vondst in Umm el-Marra suggereert nu dat alfabetisch schrift mogelijk al vijf eeuwen eerder bestond; en bovendien op een andere plek ontstond dan tot nu toe werd aangenomen.
Rollston benadrukt dat voorzichtigheid belangrijk is. ‘Ontdekkingen die bestaande paradigma’s op hun kop zetten, worden geleidelijk geaccepteerd, niet van de ene op de andere dag,’ zegt hij. Pas met meer vondsten, vooral langere teksten, wordt duidelijk of het hier daadwerkelijk om een vroeg alfabet gaat.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
