Hoe een radioshow in 1938 Amerika liet geloven dat er Marsbewoners waren geland

Toen nietsvermoedende Amerikanen op 30 oktober 1938 hun radio afstemden op het CBS Radio Network, kregen sommigen de schrik van hun leven. In ogenschijnlijk serieuze nieuwsbulletins werd gemeld dat wezens van Mars de Verenigde Staten waren binnengevallen, met dodelijke gevolgen. Volgens latere berichten sloegen luisteraars massaal op de vlucht: mensen zouden zich hebben verschanst in kelders of in paniek hun stad zijn ontvlucht. In werkelijkheid ging het om The War of the Worlds, een hoorspel van regisseur Orson Welles. Hoe kon een radioshow zo veel mensen overtuigen dat het einde nabij was?

Een hoorspel dat klonk als echt nieuws

De uitzending werd verzorgd door theatergroep Mercury Theatre, onder leiding van de toen pas 23-jarige Orson Welles. Enkele jaren later zou hij definitief doorbreken in Hollywood met zijn speelfilm Citizen Kane, maar in 1938 was Welles vooral een ambitieuze nieuwkomer die wilde experimenteren met het medium radio.

Zijn inspiratie kwam uit de gelijknamige roman van H.G. Wells, waarin marsmannetjes aan het einde van de negentiende eeuw de aarde aanvallen. Welles verplaatste het verhaal naar zijn eigen tijd en koos bewust voor een journalistieke vertelvorm, met onderbrekingen, liveverslagen en ‘ooggetuigen’.

Leestip: Wat we wel (en niet) weten over de geheime basis Area 51

Vooraf aan het hoorspel werd vermeld dat de zestig minuten durende uitzending fictie was. Maar luisteraars die pas later inschakelden, hoorden een programma dat klonk als een echte nieuwsuitzending over een invasie door marsmannetjes. Welles had bewust gekozen voor die realistische aanpak, met als gevolg dat veel nietsvermoedende luisteraars het verhaal voor waar aannamen.

Van meteoriet tot buitenaardse aanval

The War of the Worlds opende met een nieuwsbulletin over een opmerkelijke waarneming: er waren ongebruikelijke activiteiten waargenomen op Mars. Kort daarna zou een onbekend object zijn neergestort op een boerderij in New Jersey. Presentatoren gaven toe dat ook zij nog niet wisten wat deze gebeurtenissen precies betekenden, maar probeerden de luisteraars gerust te stellen.

Wil je niets missen van onze verhalen? Volg National Geographic op Google Discover en zie onze verhalen vaker terug in je Google-feed!

Maar eenmaal bij de boerderij aangekomen, moeten de verslaggever en een astronoom tot hun schrik vaststellen dat er daadwerkelijk een ufo is geland. De luisteraar hoort een liveverslag: ‘Dames en heren, dit is het angstaanjagendste wat ik ooit heb gezien. Iemand, of iets, kruipt uit de holle top. Ik zie twee lichtgevende schijven. Zijn dat ogen?’

Vanaf dat moment escaleert het verhaal snel. Er wordt verteld dat de marsmannetjes met kwade bedoelingen naar de aarde zijn gekomen. Het leger probeert hen te stoppen, maar blijkt machteloos tegenover de krachtige buitenaardse wapens.

Ondertussen was bij veel luisteraars paniek ontstaan: sommigen vluchtten hun huis uit of zochten hun heil in kelders. Anderen waarschuwden familie en buren, overtuigd dat er een ramp gaande was.

Massahysterie of mediamythe?

In de dagen na de uitzending verschenen duizenden krantenartikelen over de vermeende paniek die Amerika in zijn greep zou hebben gehad. Vaak wordt dit verklaard door de gespannen tijdgeest: Europa stond aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog en veel Amerikanen waren alert op slecht nieuws.

Een Amerikaanse krant doet verslag van de nasleep van Welles’ hoorspel.

Later onderzoek nuanceerde dit beeld sterk. Uit luistercijfers blijkt dat slechts ongeveer twee procent van de ondervraagde huishoudens had afgestemd op The War of the Worlds. En hoewel sommige luisteraars daadwerkelijk in paniek raakten, begreep het merendeel waar het werkelijk om ging: een spannend radioprogramma, maar geen echt nieuws.

Historici vermoeden dat kranten de paniek bewust hebben overdreven. Radio was in 1938 een relatief nieuw medium en werd gezien als een bedreigende concurrent. Door de uitzending af te schilderen als gevaarlijk en misleidend, konden kranten hun eigen positie versterken.

Orson Welles onder vuur

Desondanks werd Welles de dag na de uitzending ter verantwoording geroepen. Tijdens een persconferentie bood hij zijn excuses aan en benadrukte hij dat het nooit zijn bedoeling was geweest om paniek te zaaien.

Tijdens een persconferentie moest Orson Welles zich verantwoorden voor de vermeende paniek die zijn radioshow had veroorzaakt.

Jaren later vertelde Welles in een interview dat de nasleep van deze fictieve alieninvasie hem nog lang zou achtervolgen. Enkele jaren na The War of the Worlds werkte hij opnieuw aan een hoorspel, toen een man de studio binnenstormde en de uitzending onderbrak met schokkend nieuws: Pearl Harbor was gebombardeerd door Japan. Later hoorde Welles van luisteraars dat zij niet wisten of ze dit bericht moesten geloven, of dat het opnieuw om fictie ging.

Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!