Geschiedenis en Cultuur

Inheemse Amerikanen vertellen hún verhaal

Fotografen met een inheems-Amerikaanse achtergrond verzetten zich tegen de manier waarop hun cultuur wordt neergezet. In hun werk schetsen zij hun eigen beeld van de indiaanse levenswijze.woensdag 21 november 2018

Door Tristan Ahtone
Foto's Van Daniella Zalcman
Actievoerders die protesteerden tegen de aanleg van de Dakota Acces Pipeline verlaten na een gerechtelijk bevel in februari 2017 het kamp Oceti Sakowin, vlak bij het indianenreservaat Standing Rock. Fotograaf Josué Rivas is initiatiefnemer van het Standing Strong Project, dat zich richt op inheemse identiteit, zelfbeschikkingsrecht en veerkracht. De protesten tegen de pijpleiding brachten veel inheemse Amerikanen ertoe zich verkiesbaar te stellen.
Dit verhaal verschijnt in de december 2018 editie van National Geographic Magazine

Onze geschiedenis herijken

Inheemse Amerikanen schijnen nieuw licht op hun erfgoed, een protest tegen de racistische weergave van hun levenswijze.

Chemehuevi // Op dit geënsceneerde beeld gebruikte Cara Romero rode verlichting en plaatste ze sterren aan de hemel, een verwijzing naar de rol die het bovennatuurlijke speelt in haar dagelijks leven. Derek No-Sun Brown (midden), een Shoshone-Bannock en Bois Forte Band of Chippewa, speelt Coyote, een inheems-Amerikaanse schavuit. Hij poseert met Dina DeVore (links), een Jemez en Kewa Pueblo, en met Kaa Folwell, een Santa Clara Pueblo, voor een café in Española (New Mexico) om te laten zien wat moderne en traditionele inheemse Amerikanen gemeen hebben.
bekijk galerij

Madeline Sayet groeide op in het zuiden van Connecticut, waar de Moheganal al duizenden jaren wonen. Als kind van een advocaat en een kenner van inheemse geschiedenis hoorde ze veel verhalen over de schavuit Chahnameed, een Mohegan. Voor haar zevende verjaardag kreeg ze van haar grootvader de complete werken van Shakespeare. ‘Ik ken hem al bijna net zo lang als die traditionele inheemse verhalen,’ vertelt Sayet.

Als meisje van veertien speelde ze voor het eerst in een stuk van Shakespeare: ze was Iris in De Storm. Later had ze een rol in Macbeth en speelde ze Julia in Romeo en Julia. Nu, 28 jaar oud, regisseert ze Shakespeare-klassiekers en werk van toneelschrijver William S. Yellow Robe Jr., een Assiniboine die geldt als een pionier op het gebied van inheems-Amerikaans toneel. Sayet wil in het theater een inheems geluid laten horen en verweeft verwijzingen naar inheemse en Mohegan-cultuur in haar werk. Ze groeide in de VS uit tot een veelgevraagd artistiek leider.

Madeline Sayet is toneelschrijver, actrice en regisseur. Ze wil de zichtbaarheid van de inheemse bevolking vergroten en stereotypen ontkrachten, onder meer met een onewomanshow in Londen en een toneelstuk dat ze nu regisseert over de Dakota Access Pipeline. Ze wil verhalen van inheemse Amerikanen introduceren bij een groter publiek.

Net als veel andere inheemse Amerikanen, vindt Sayet het moeilijk te verteren dat de inheemse bevolking stelselmatig wordt genegeerd en klein gehouden. Dit gevoel is een constante in het leven van een groot deel van de 5,6 miljoen Native Americans, die behoren tot een van de in totaal 573 officieel erkende stammen in de VS. Ruim 70 procent van hen woont niet in reservaten. Veel inheemse Amerikanen zijn maatschappelijk actief; dit najaar stelden er zich ruim honderd verkiesbaar voor bestuurlijke functies in hun staat of op federaal niveau, een recordaantal. Deb Haaland (Laguna Pueblo) en Yvette Herrell (Cherokee) uit New Mexico en Sharice Davids (Ho-Chunk Nation) uit Kansas waren vorige maand kandidaat om als eerste inheems-Amerikaanse vrouwen in het Congres te worden gekozen.

Deb Haaland, een Laguna Pueblo, is een van de ruim honderd inheemse Amerikanen die zich dit najaar verkiesbaar stelden voor bestuurlijke functies in hun staat of op federaal niveau. In juni won Haaland de Democratische voorverkiezing; ze was vorige maand een van de drie kandidaten die als eerste inheems-Amerikaanse vrouw in het Congres konden komen.
Zij werd als eerste inheems-Amerikaanse vrouw in het Amerikaanse Congres gekozen.
Zij werd als eerste inheems-Amerikaanse vrouw in het Amerikaanse Congres gekozen.
Al eeuwenlang vechten inheems-Amerikaanse gemeenschappen voor hun stemrecht en tegen maatschappelijke uitsluiting. Een kijkje achter de schermen van de historische kandidatuur van Deb Haaland, een van de twee eerste inheems-Amerikaanse vrouwen in het Amerikaanse Congres.

Toch zijn de verhalen over inheemse Amerikanen in de media vooral negatief. Ze gaan over gezondheidsproblemen, minder kansen op de arbeidsmarkt en armoede of verslaving, aldus het First Nations Development Institute, dat ijvert voor betere leefomstandigheden van inheemse gemeenschappen. ‘Er is geen aandacht voor indianen,’ zegt Michael Roberts, een Tlingit en hoofd van de in Colorado gevestigde non-profit. ‘We zijn onzichtbaar in de media en de kunsten, er wordt niet over ons gesproken.’

Tegelijk duiken symbolen van de inheemse cultuur – en de rol van indianen in de geschiedenis van het land – te pas en te onpas op. De namen van duizenden Amerikaanse gemeenten, scholen, parken, straten en rivieren zijn afgeleid van inheems-Amerikaanse woorden. Afbeeldingen van inheemse Amerikanen – soms vleiend, vaak ronduit racistisch – worden gebruikt om auto’s, motoren, speelgoed, hotelkamers, tabak en andere producten aan de man te brengen. De beeldtaal is wijdverbreid; maar de mensen die de inspiratie leverden, worden vaak vergeten.

De laatste tijd is er echter steeds vaker een tegengeluid te horen. Sayet en andere inheemse Amerikanen maken hun eigen kijk op de inheemse cultuur kenbaar. Zij laten zien hoe het is om te leven in een land waar hun mening er niet toe doet, waar de inheemse geschiedenis stelselmatig wordt verdraaid of genegeerd.

Sayet kiest haar producties met grote zorg; voorstellen die stereotypen in beeld brengen, wijst ze consequent af.

‘Ik heb nee gezegd tegen heel wat versies van De laatste der Mohikanen,’ zegt Sayet, doelend op toneelbewerkingen van de roman van James Fenimore Cooper uit 1826. Het verhaal speelt zich af in de Franse en Indiaanse Oorlog, waarin Frankrijk en Groot-Brittannië streden om de macht in delen van Noord-Amerika waar inheemse volken al duizenden jaren leefden. Vaak wordt gewezen op de vele stereotypen in het boek: indianen die meewerkten waren goed en nobel, wie zich tegen de Britten verzette, werd neergezet als bloeddorstige wilde.

Projecten waarin rode schmink wordt gebruikt zodat niet-inheemse acteurs inheemse personages kunnen spelen, wijst Sayet ook af. ‘Wij kunnen nooit ons eigen verhaal vertellen zolang we aldoor worden geconfronteerd met rare verwijzingen naar de inheemse cultuur,’ zegt Sayet. ‘Door die bizarre stereotypen denken Amerikanen ten onrechte dat ze zich de inheemse cultuur mogen toe-eigenen.’

 

Gregg Deal, een Pyramid Lake Paiute, stelt met performance-kunst misvattingen aan de kaak over de identiteit van inheemse Amerikanen. Hij roept mensen onder meer op zich niet te bedienen van stereotypen. De handafdruk op Deals gezicht hoort bij het project The Last American Indian on Earth.

De inheemse geschiedenis en cultuur worden al eeuwenlang doorgegeven, onder meer met fraai gedecoreerde kalenders op dierenhuiden en reliëfs op totempalen. Non-natives hebben echter amper oog voor onze geschiedenis en huidige cultuur. Ze doen ons tekort door steeds maar die dominante, negatieve stereotypen te hanteren.

Ik voel een band met het indiaanse verleden, ik ben op zijn minst de vrucht ervan. Mijn moeder werd geboren in Odessa (Texas), mijn vader in Oklahoma. Zijn moeder was een Choctaw, zijn vader een Kiowa. In 1975 waren mijn vader en Sarah Dye, een Shawnee, de eerste inheemse Amerikanen die de studie geneeskunde voltooiden aan Dartmouth College. Mijn vader behoorde tot de derde generatie afgestudeerden in onze familie. Zijn vader was leraar, een Tweede Wereldoorlogveteraan en de eerste Kiowa die afstudeerde aan de Oklahoma State University. Zíjn vader, mijn overgrootvader, ging naar de Carlisle Indian Industrial School, de eerste kostschool buiten onze gebiedsgrenzen, en was verbonden aan het Hampton Institute, de huidige Hampton University. Mijn betovergrootvader was een van de circa 24 krijgsgevangen gemaakte Kiowa die rond 1870, tegen het einde van de Red River War, in St. Augustine (Florida) in de gevangenis belandden omdat zij en andere prairie-indianen zich niet door de regering uit hun territorium lieten verjagen.

Mijn stam is altijd nomadisch geweest, eerst in het noorden en later op de prairie, in het negentiende-eeuwse ‘gouden tijdperk’, zoals onze met een Pulitzerprijs bekroonde auteur N. Scott Momaday die periode noemt. Wij zijn en blijven Kiowa. We zijn kunstenaars, wetenschappers, historici, advocaten, schrijvers, soldaten, artsen, leraren. Dat waren we van oudsher ook, vóór de Verenigde Staten.

Shalaine Bouvier showt kleding van ontwerper Evan Ducharme op de Indigenous Fashion Week in Toronto, 2018. Dit door inheemse Amerikanen georganiseerde festival omvat modeshows, exposities, paneldiscussies, workshops en de verkoop van producten.

Op een koele zomeravond in juni maakt een groep gasten, inheemse Amerikanen en anderen, zijn opwachting bij restaurant London Plane in Seattle. Ze dragen patchwork-rokken, bomberjacks met indiaans dessin, zilveren sieraden met turkoois, oorbellen gemaakt van schelpen en stekels van stekelvarken, met wampum (schelpenkraal) ingelegde veterdassen en rinkelende kettingen met langwerpige, benen kralen.

Ze zijn hier voor een benefietdiner waarvoor ze per persoon ruim honderd euro hebben betaald. De opbrengsten gaan naar I-Collective, een vereniging van inheemse koks, activisten, kruidengenezers en kennisdragers.

Nawa, akitaaru‘.’ Hillel Echo-Hawk, een bekende kok en een van de organisatoren van het diner, heet haar gasten welkom voordat ze weer achter de pannen duikt. Echo-Hawk is afkomstig uit Delta Junction, de geboorteplaats van haar moeder in het binnenland van Alaska. Ze komt uit een familie van fervente jagers en vissers. ‘Ik vond het als kind al heerlijk om in de keuken bezig te zijn,’ zegt ze.

Nu heeft Echo-Hawk haar eigen cateringbedrijf, Birch Basket, gespecialiseerd in traditionele, prekoloniale maaltijden, dat wil zeggen: zonder Europese ingrediënten als bloem, kristalsuiker, varkensvlees, rundvlees en kip. Haar gerechten weerspiegelen haar grote kennis van inheems voedsel, gebruiken, overtuigingen én nieuwe culinaire technieken.

Vanavond heeft ze met vijf chef-koks en enkele keukenhulpen een traditionele maaltijd bereid met ingrediënten uit Alaska en de Pacific Northwest. De eerste gang is ingemaakt zeewier met zalmkuit en een bouillon met gerookt zeewier. Tweede gang: witte waterkers met een gelei van prachtframbozen en cranberry’s op een laagje hazelnootpuree, gevolgd door in mos gestoomde schelpjes.

‘Nu krijgt u rendierbiefstuk, gebakken met ceder,’ vertelt Echo-Hawk de ruim vijftig gasten wanneer de vierde gang wordt uitgeserveerd.

‘Het rendiervlees komt van een vriend van mijn familie in Alaska, en mijn moeder was zo lief het voor me mee te nemen. Daar zit ze.’ Ze knikt naar een stralende Yvonne Echo-Hawk. Binnen een mum van tijd zijn alle borden leeg.

Op de vijfde gang, gerookte chinookzalm, volgt nog een zesde: een stoofpotje van eland. Als nagerecht is er een bosbessenhoningsorbet, met peterselie en op elzenhout gerookt zout.

Volgens Echo-Hawk kijken niet-inheemse gasten aan tafel vaak verbaasd op. En dat komt vooral, vertelt ze, omdat ze denken dat inheemse Amerikanen lang uiterst sober hebben geleefd. ‘De drie zusters [pompoen, mais en bonen], bizon en zalm,’ zegt ze, met een vleugje sarcasme. ‘Dat is alles. Meer hadden we niet. We hebben nooit iets anders gegeten dan dat. Het is een hardnekkig misverstand.’

Tristan Ahtone is redacteur van High Country News en voorzitter van de Native American Journalists Association. Dit is zijn eerste verhaal voor National Geographic. Lees het hele verhaal in de december 2018 editie van National Geographic Magazine.

Lees ook: Zij is een van de eerste inheems-Amerikaanse vrouwen in het Amerikaanse congres

Lees ook: Nieuwe verhalen over inheemse Amerikanen verteld met een oud medium