Schatten uit Doggerland

Het Rijksmuseum van Oudheden kreeg onlangs een schenking van twee omvangrijke collecties prehistorische vondsten uit de Noordzee.

Wednesday, June 10, 2020,
Door Servaas Neijens
De volledige schenking met daarin bewerkt bot, gewei en steen uit het Mesolithicum, maar ook enkele ...

De volledige schenking met daarin bewerkt bot, gewei en steen uit het Mesolithicum, maar ook enkele veel oudere vuurstenen werktuigen van Neanderthalers.

Foto van RIJKSMUSEUM VAN OUDHEDEN

De objecten zijn door twee verzamelaars gevonden op de stranden van Rockanje en de Eerste en Tweede Maasvlakte. Jan Hendriks en Charlie Schouwenburg hebben daar vele honderden uren gestoken in het afstruinen van het opgespoten Noordzeezand. ‘Een prachtig voorbeeld van citizen science,’ aldus conservator Luc Amkreutz.

De mogelijk oudste naald van Nederland, met een kleine, recente reparatie bij het oog.

Foto van RIJKSMUSEUM VAN OUDHEDEN

De meeste objecten dateren uit het Mesolithicum (ca. 8000-5000 v.C.), een periode waarin jager-verzamelaars leefden in Doggerland. Dit gebied vormt nu de bodem van de Noordzee, maar was tot ca. 6000 v.C. een groot, met rivieren doorsneden landschap dat zich uitstrekte van Denemarken, langs Nederland tot aan Engeland. Doggerland was een dynamisch gebied waar de bewoners zich voortdurend moesten aanpassen aan de veranderende leefomgeving.

De collectie bestaat deels uit werktuigen die zijn vervaardigd uit gewei of bot. ‘We denken bij vondsten uit de steentijd snel aan vuurstenen bijlen, pijlpunten en klingen, maar het gebruik van been en gewei voor het maken van gebruiksvoorwerpen was eigenlijk veel belangrijker – alleen blijft dergelijk organisch materiaal in de Nederlandse bodem vaak niet bewaard,’ zegt Amkreutz.

Maar wél in de bodem van de Noordzee. Naast enkele grotere stukken bot en gewei met grove snij- en haksporen, zijn er ook kundig bewerkte gereedschappen gevonden. Opvallend is een doorboord stuk gewei dat werd gebruikt als een schokdempend handvat voor een stenen bijl. Kleinere stukken been dienden als pijl- of speerpunten en hebben een vertanding die werkt als een weerhaak. Bijzonder is ook de vondst van een benen naald. Deze is nog niet formeel gedateerd, maar lijkt qua materiaal en patina veel op de andere mesolithische vondsten. Het zou de oudst bekende naald van Nederland zijn. Voor het voorjaar van 2021 is in het Rijksmuseum van Oudheden een tentoonstelling gepland over Noordzeearcheologie.

De eerder aangekondigde tentoonstellingen Romeinen langs de Rijn en Textiel uit Egypte zijn sinds 1 juni geopend. Reserveren is verplicht. Kijk hiervoor op de website van het museum rmo.nl.

Dit artikel verscheen in National Geographic Historia editie 3, 2020.

Lees verder

Het goud van de Inca's: hoe Pizarro de schat van Atahualpa bemachtigde

In 1524 verliet Francisco Pizarro Panama om het Incarijk te veroveren. Nadat hij de Inca’s had verslagen, vergaarde hij de grootste goudschat uit de geschiedenis van het Amerikaanse continent.

Vrouwen in het oude Egypte

In de loop van de geschiedenis van het oude Egypte heeft de status van de vrouw aanzienlijke veranderingen doorgemaakt, maar bijna altijd had ze vrijheden en rechten waarvan Griekse en Romeinse vrouwen alleen maar konden dromen. 

Drugs in de Oudheid

Grieken en Romeinen gebruikten opium en cannabis in geneesmiddelen, bij religieuze riten en als roesmiddel. 
Lees meer