Verbeelding gold lange tijd als een exclusief menselijke eigenschap. Het vermogen om je iets voor te stellen dat er niet is, zou ons onderscheiden van andere dieren. Maar nieuw onderzoek laat zien dat die aanname mogelijk niet klopt. Ook mensapen blijken in staat tot doen alsof – een vaardigheid die diep ingrijpt in hoe we naar dierlijke intelligentie kijken.
Een theekransje zonder thee
Dat blijkt uit een reeks experimenten van onderzoekers van Johns Hopkins University (VS), waarvan de resultaten deze week zijn gepubliceerd in het vakblad Science. De hoofdrol is weggelegd voor Kanzi, een 43-jarige bonobo die leeft in een onderzoeks- en opvangcentrum voor mensapen in de Verenigde Staten.
Tijdens de proeven zat Kanzi tegenover een onderzoeker aan een tafel met lege kopjes, kannen en schaaltjes. In een van de tests ‘schonk’ de onderzoeker denkbeeldig sap uit een lege kan in twee lege kopjes. Vervolgens deed hij alsof hij het sap uit één kopje weer weggooide. Daarna volgde de vraag: waar is het sap?
Kanzi wees opvallend vaak naar het juiste kopje: degene waarin het denkbeeldige sap nog zat. Zelfs wanneer de onderzoekers de kopjes tussendoor verplaatsten, bleef hij meestal correct antwoorden.
Begrijpt Kanzi echt wat ‘doen alsof’ is?
Om uit te sluiten dat Kanzi dacht dat er daadwerkelijk – maar onzichtbaar – sap in het kopje zat, bedachten de onderzoekers een controletest. Daarbij kreeg hij de keuze tussen een kopje met echt sap en een kopje met denkbeeldig sap. Vrijwel zonder uitzondering koos Kanzi voor het echte sap. Dat wijst erop dat hij het onderscheid begreep tussen echte objecten en verzonnen handelingen.
Leestip: Modetrend bij chimpansees? Deze apen lopen rond met grassprietjes in hun oor én achterste
In een derde experiment werd hetzelfde principe toegepast met druiven. De onderzoeker deed alsof hij een druif uit een leeg bakje pakte en deze in een van twee potjes legde. Nadat één potje zogenaamd ‘leeg’ was gemaakt, werd Kanzi gevraagd waar de druif zich bevond. Opnieuw wees hij meestal de juiste plek aan. Hoewel hij af en toe een fout maakte, waren zijn prestaties consistent en significant beter dan toeval.
Verder denken dan het hier en nu
‘Het is opmerkelijk dat Kanzi’s mentale wereld verder lijkt te reiken dan het hier en nu,’ zegt Christopher Krupenye, cognitief wetenschapper en medeauteur van het onderzoek. ‘Verbeelding wordt vaak gezien als een kernonderdeel van wat ons mens maakt. Dat dit vermogen mogelijk niet exclusief is voor onze soort, is ingrijpend.’
Wil je niets missen van onze verhalen? Volg National Geographic op Google Discover en zie onze verhalen vaker terug in je Google-feed!
Volgens de onderzoekers wekt dit de indruk dat het vermogen om denkbeeldige objecten te begrijpen al aanwezig kan zijn geweest bij onze gemeenschappelijke evolutionaire voorouders, zo’n zes tot negen miljoen jaar geleden.
Van losse observaties naar hard bewijs
Dat dieren soms gedrag vertonen dat op doen alsof lijkt, was al langer bekend uit losse observaties. Zo zijn jonge chimpansees in het wild gezien die stokjes vasthouden alsof het baby’s zijn. In gevangenschap leek een chimpansee ooit denkbeeldige blokken over de grond te slepen, nadat hij met echte blokken had gespeeld.
Leestip: Bonobo’s herkennen hun vrienden en familie decennia later nog steeds
Maar tot nu toe ontbrak gecontroleerd experimenteel bewijs. Daar brengt dit onderzoek verandering in. ‘Kanzi kan zich een denkbeeldig object voorstellen, terwijl hij tegelijk begrijpt dat het niet echt bestaat,’ zegt medeonderzoeker Amalia Bastos.
Wat betekent dit voor hoe we dieren zien?
De bevindingen laten zien dat het mentale leven van sommige dieren complexer is dan lang werd aangenomen. Dat heeft volgens de onderzoekers ook ethische implicaties. ‘Als dieren beschikken over zulke geavanceerde cognitieve vermogens, moeten we zorgvuldiger nadenken over hoe we met hen omgaan,’ zegt Krupenye. ‘En over hoe we hun leefomgeving en voortbestaan beschermen.’
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
