Blokkade van het Suezkanaal dwong schepen tot een beruchte omweg

Bij Kaap de Goede Hoop in Zuid-Afrika vergingen al duizenden schepen – en het blijft er ook nu nog gevaarlijk.

Een schip wordt voor de kust van Zuid-Afrika bij Kaap de Goede Hoop heen en weer geslingerd. Hier bevindt zich een van de meest beruchte scheepskerkhoven ter wereld.

Foto van Chronicle, Alamy Stock Photo
Gepubliceerd 1 apr. 2021 09:46 CEST, Geüpdatet 18 jun. 2021 11:57 CEST

Toen het Suezkanaal maandag eindelijk weer openging, had een aantal wachtende schepen al voor plan B gekozen. In plaats van het risico op nog meer vertraging voor lief te nemen (naast de volle week vertraging die ze al hadden opgelopen, gezamenlijk goed voor een kostenpost van naar schatting zo'n 340 miljoen euro per uur), namen sommige containerschepen de lange route rond Zuid-Afrika.

Die reis is minstens tien dagen en duizenden kilometers langer, afhankelijk van de bestemming. Deze zuidelijke route is ook aanzienlijk gevaarlijker: door stormen, een verraderlijke zeebodem en druk scheepsverkeer werd Kaap de Goede Hoop in de loop van de geschiedenis een van meest beruchte scheepskerkhoven.

‘De kaap was gedurende honderden jaren een plek waar schepen verongelukten,’ vertelt maritiem archeoloog Bruno Werz, hoofd van het in Kaapstad gevestigde African Institute for Marine and Underwater Research. ‘Het is duidelijk gevaarlijker om die route te nemen, dus het is een bewust risico.’

Werz en andere onderzoekers hebben uitgebreid onderzoek gedaan naar scheepsrampen voor de kust van zuidelijk Afrika. Ze schatten dat er minstens tweeduizend scheepswrakken in de Zuid-Afrikaanse wateren liggen, gemiddeld één per kilometer kustlijn. Veel daarvan zijn restanten uit de tijd van de Europese ontdekkingsreizen; de stille getuigen van noodlottige pogingen om India en Azië te bereiken.

Een van de oudst bekende schepen, internationaal bekend als het ‘Soares wreck’, was het eerste van honderden zestiende-eeuwse Portugese schepen die te pletter sloegen op de Zuid-Afrikaanse rotsen tijdens hun tochten over de Atlantische Oceaan van en naar kolonies in het oosten. Een ander schip waar nu nog steeds onderzoek naar wordt gedaan is het VOC-schip de ‘Haarlem’, dat in 1647 in de Zuid-Afrikaanse Tafelbaai verging. De nederzetting die de overlevenden stichtten was de voorloper van het huidige Kaapstad.

Stormkaap

De regio zou zijn naam te danken hebben aan zijn historie van zware weersomstandigheden. In 1488 probeerde de Portugese ontdekkingsreiziger Bartolomeu Dias om India te bereiken tijdens een tocht rond het zuidelijkste puntje van Afrika. Volgens een verhaal waarin feit en fictie niet meer van elkaar te scheiden zijn, zei hij bij terugkomst in Portugal tegen de toenmalige koning João II dat de weersomstandigheden rond de kaap zo heftig waren, dat hij die de Cabo das Tormentas, oftewel Stormkaap, had gedoopt.

Expeditie trotseert de gevaren in Noordpoolgebied voor klimaatonderzoek.

Naar verluidt zonk het spookachtige piratenschip De vliegende Hollander voor Kaap de Goede Hoop. Tijdschriften als Harper’s Monthly publiceerden afbeeldingen over deze mythe.

Foto van Delaware Art Museum, Museum Purchase/ Bridgeman Images

In Collier’s Weekly stond deze illustratie van de kapitein van de Vliegende Hollander die, volgens de overlevering, gedoemd was om te blijven varen tot de Dag des Oordeels.

Foto van Delaware Art Museum, Museum Purchase/ Bridgeman Images

Een Italiaanse kaart van Kaap de Goede Hoop uit de tijd van de ontdekkingsreizen.

Foto van Painted by Jacopo Russo, Alinari Archives/ Art Resource, NY

De koning, die er niet bij was toen de stormen het schip van Dias geselden, was zo content met het resultaat van de reis van Dias dat hij het bevel gaf om de kaap te hernoemen tot Kaap de Goede Hoop, vanwege de hoopvolle vooruitzichten op handel met India.

Duizenden scheepskapiteins zouden de optie van Dias waarschijnlijk beter hebben gevonden. Uit statistieken blijkt dat ook in de moderne tijd meer schepen zijn vergaan rond de kaap dan op de meeste plekken op open zee. In 1911, een jaar voordat de Titanic zonk in de Grote Oceaan, verwarde de bemanning van het passagiersschip SS Lusitania (niet te verwarren met de RMS Lusitania die zonk in de buurt van Ierland) de vuurtoren van Kaapstad met die op het zuidelijkste puntje van het continent. Het schip maakte een te scherpe bocht en liep aan de grond. In de jaren daarvoor hadden tientallen andere schepen ook al een soortgelijke inschattingsfout gemaakt. Dat was de reden dat de vuurtoren verder naar het zuiden werd geplaatst.

In 1942 liep het Amerikaanse transportvaartuig SS Thomas Tucker tijdens zijn eerste vaart aan de grond voor Kaappunt. De restanten van het wrak liggen in een gebied dat bekend staat als Shipwreck Trail. In 1965 raakte een Nederlands transportschip vol drank in de problemen. De kapitein wist het schip nog richting de wal te sturen om de vracht te redden. En zelfs in 1994 nog brak een groot platform met een hijskraan los van de Franse sleepboot en dreef af naar de rotsen. Het gevaarte was te groot om te redden en werd verlaten.

De Roaring Forties

De heftige weersomstandigheden rond het schiereiland van de Kaap worden veroorzaakt door een zuidelijke stroming die zich over de hele aardbol voordoet vanaf de veertigste breedtegraad. Die wind, die zo ver naar het zuiden bijna ongehinderd door enige landmassa kan razen, verschafte die regio de eeuwenoude bijnaam de ‘Roaring Forties.’ Dat wordt alleen nog maar erger wanneer de schepen verder zuidwaarts varen, richting de ‘Furious Fifties’ en de ‘Screaming Sixties.’

Op de kade bij Kaap de Goede Hoop kijken mensen naar een brand op een schip dat aan de grond gelopen is. ca. 1950.

Foto van Jorgehsen, Three Lions/Getty Images

In de loop van de geschiedenis is die wind een zegen of een vloek geweest voor zeelieden, afhankelijk van hun bestemming. Zo konden schepen voortgestuwd door de harde wind op topsnelheid oostwaarts over de Grote Oceaan racen. Maar de terugreis kon weken, soms maanden duren. En na een lange reis over de open zee kon de wind door een plotseling opduikende landmassa als Kaap de Goede Hoop (of Kaap Hoorn in Zuid-Amerika) vreemde capriolen uithalen, en schepen van hun koers brengen.

Moderne containerschepen

Tegenwoordig zinken er veel minder schepen in de buurt van Kaap de Goede Hoop dan in voorgaande eeuwen. Toen het Suezkanaal in 1869 was voltooid, leverde dit een veiligere, kortere en goedkopere route op voor de grootste schepen en schepen die waardevolle vracht vervoerden.

En meer in het algemeen hebben verschillende factoren bijgedragen aan de veiligheid op gevaarlijke wateren, zoals GPS-navigatie, weersberichten en geautomatiseerde ankersystemen. Sommige schepen beschikken zelfs over een dynamisch positioneringssysteem, waarbij gesynchroniseerde motoren voorkomen dat een schip op drift raakt.

Toch komen scheepsongevallen nog steeds voor, bijvoorbeeld door menselijke fouten of door onverwachte weersomstandigheden. In 2003 vervoerde het vrachtschip Sealand Express 33 containers (een piepkleine fractie van de lading van meer dan 10.000 containers die de grotere schepen tegenwoordig vervoeren). Het vrachtschip liep aan de grond op een zandbank in de buurt bij Kaapstad nadat het in een heftige storm van zijn anker was geslagen. Het incident werd toegeschreven aan de trage reactie van de bemanning. Het ongeval vond in augustus plaats, toen de winter met zijn uitzonderlijk harde windkracht op het zuidelijk halfrond tegen zijn einde liep. Het stormseizoen begint in maart.

Daniel Stone is redacteur bij National Geographic. In 2022 komt zijn nieuwe boek SINKABLE uit, over de fascinerende wereld van scheepswrakken en de jacht naar het beroemdste wrak van allemaal.

Dit artikel werd oorspronkelijk in het Engels gepubliceerd op NationalGeographic.com

Lees meer

Ontdek Nat Geo

  • Dieren
  • Milieu
  • Geschiedenis en Cultuur
  • Wetenschap
  • Reizen
  • Fotografie
  • Ruimte
  • Video

Over ons

Abonnement

  • Abonneren
  • Schrijf je in
  • Shop
  • Disney+

Volg ons

  • Gebruiksvoorwaarden
  • Privacyverklaring
  • Cookiebeleid
Copyright © 1996-2015 National Geographic Society. Copyright © 2015-2017 National Geographic Partners, LLC. Alle rechten voorbehouden.