In de droge bossen van noordoostelijk Brazilië zoeken baardkapucijnapen niet alleen naar vruchten, zaden en bladeren. Wanneer plantaardig voedsel schaars wordt, gaan de dieren actief op jacht naar kleine gewervelden. Ze eten dan vaker hagedissen, slangen, knaagdieren en vogels. Die flexibiliteit kan wetenschappers helpen begrijpen hoe ook de verre voorouders van de mens in tijden van voedselschaarste steeds meer vlees gingen eten.
Een gevarieerd menu
Baardkapucijnapen (Sapajus libidinosus) zijn intelligente dieren. Ze gebruiken stenen om noten open te breken, kunnen op hun achterpoten lopen en nemen soms gereedschappen mee naar een andere plek. Hun dieet bestaat meestal uit plantaardig voedsel, maar de apen laten een prooi niet zomaar voorbijgaan.
Tussen mei 2006 en december 2010 observeerden Noemi Spagnoletti en haar collega’s een groep baardkapucijnapen in Brazilië. Hun onderzoek, dat onlangs werd gepubliceerd in het vakblad PLOS One, was gebaseerd op meer dan vijfduizend uur aan veldwerk. Daarin legden de onderzoekers vast wat de dieren aten en hoe vaak ze op kleine gewervelden jaagden.
In totaal registreerden ze 281 gevallen waarin de apen een dier aten. Bijna de helft van de prooien bestond uit hagedissen en meer dan een kwart uit knaagdieren. Maar dat waren niet de enige dieren die op het menu van deze vindingrijke apen stonden. Ook werd er gejaagd op vogels, buidelratten en verschillende soorten slangen.
Vaker jagen als er minder fruit is
Uit de analyse bleek dat de apen vaker op kleine dieren joegen wanneer er minder fruit beschikbaar was. In perioden van voedselschaarste vormden de prooien daarmee een alternatieve voedselbron, al kostte het vangen ervan meer moeite dan het plukken van een vrucht. De apen moesten hun prooi opsporen, achtervolgen en soms openmaken. Waarschijnlijk namen ze die extra inspanning vooral voor lief wanneer er weinig ander voedsel te vinden was.
Opvallend is ook welk deel van de prooi de dieren als eerste aten. Ze begonnen vaak met de hersenen en de ingewanden. Mogelijk kiezen de apen die organen omdat ze relatief veel vetten en andere voedingsstoffen bevatten. Op die manier kunnen de apen snel energie binnenkrijgen zonder de hele prooi te hoeven verorberen.
Wat zegt dit over de mens?
Chimpansees worden vaak genoemd als voorbeeld van primaten die op andere dieren jagen, maar ook verschillende andere apensoorten eten vlees. Baardkapucijnapen zijn daarbij bijzonder interessant voor wetenschappers, omdat ze meerdere eigenschappen met mensen delen.
Zo hebben ze in verhouding tot hun lichaam een groot brein, gebruiken ze gereedschappen en lopen ze soms rechtop. Ook eten ze slangen; iets wat chimpansees vrijwel nooit doen, maar sommige mensen wel.
De overeenkomsten maken de dieren volgens Susana Carvalho, primatoloog bij Gorongosa National Park in Mozambique, interessant als model voor het bestuderen van het gedrag van vroege mensachtigen. Mogelijk begonnen onze voorouders niet direct met de jacht op grote dieren, maar aten ze aanvankelijk vooral kleine prooien wanneer planten en vruchten minder beschikbaar waren.
Maak een gratis account aan voor meer gepersonaliseerde content.Van kleine prooi naar groot wild
De studie bewijst niet dat de menselijke voorouders precies hetzelfde gedrag vertoonden. Wel laat de studie zien hoe een flexibel dieet kan ontstaan. Kleine dieren kunnen in moeilijke tijden een belangrijke voedselbron vormen en misschien een opstap zijn geweest naar het eten van grotere prooien.
Volgens Carvalho zouden wetenschappers daarom bij het bestuderen van het fossielenbestand beter moeten letten op kleine dieren. Die zijn misschien minder spectaculair dan mammoeten of antilopen, maar zouden mogelijk een belangrijke rol kunnen hebben gespeeld in de evolutie van de mens.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
Jim is editor voor National Geographic. Hij studeerde sociale geografie, en specialiseerde zich in duurzaamheid en groene steden. Schrijven is zijn passie; hij ziet in elk verhaal – hoe klein ook – een kans om de wereld beter te begrijpen. In zijn vrije tijd bezoekt hij graag concerten en filmhuizen, of gaat hij hardlopen.
