Op 1 januari 1986, precies veertig jaar geleden, werd Flevoland officieel de twaalfde provincie van Nederland. Daarmee is het onze jongste provincie, maar zeker niet de minst bijzondere. Op de plek waar nu akkers, steden en bossen liggen, bevonden zich ooit binnenmeren, wilde zeeën en verraderlijke getijden. Hoe ontstond dit unieke stukje Nederland, letterlijk gewonnen op het water?
Van ijstijd tot binnenzee
Zo’n tienduizend jaar geleden komt de laatste ijstijd ten einde. Door het smelten van het landijs stijgt de zeespiegel en dringt zout water vanuit de Noordzee diep het huidige Nederland binnen. Zo ontstaat een uitgestrekt getijdengebied van slikken, kwelders en wadden.
Zout zeewater mengt zich met zoet grondwater, waardoor tussen Zeeland en Friesland een groot laagveengebied ontstaat. Er vormen diepe binnenmeren die via het Oer-IJ in verbinding staan met de Noordzee.
Flevo Lacus en het ontstaan van de Zuiderzee
In de tijd van het Romeinse Rijk slipt het Oer-IJ langzaam dicht. Hierdoor kan het Flevo Lacus, zoals de Romeinen de binnenmeren noemen, alleen nog via het Vlie richting de Noordzee afwateren. De Noordzee krijgt op haar beurt via het Vlie steeds meer toegang tot de binnenmeren.
Leestip: Was Leeghwater echt de man die Nederland drooglegde? ‘Hij was vooral goed in PR’
Door het grootschalig afsteken van veen voor brandstof en landbouw daalt de bodem. Getijden en stormvloeden slaan steeds meer land weg. Flevo Lacus groeide uit tot één groot waterlichaam: het Almaere, de voorloper van de Zuiderzee.
Eeuwenoude plannen om de zee te temmen
Het idee om de Zuiderzee in te polderen is ouder dan vaak wordt gedacht. In 1667 stelt ingenieur Hendric Stevin (1614-1668) al voor om de zee af te dammen en delen droog te leggen.
Wil je niets missen van onze verhalen? Volg National Geographic op Google Discover en zie onze verhalen vaker terug in je Google-feed!
In de negentiende eeuw komt het plan opnieuw op tafel. Ingenieurs als Jakob Kloppenburg, Pieter Faddegon, Van Diggelen, Jan Anne Beijerinck en Thomas Stieltjes werken aan steeds ambitieuzere voorstellen, waaronder het verbinden van de IJssel met het IJ.
Cornelis Lely en de doorbraak
In 1886 wordt de Zuiderzeevereniging opgericht om te onderzoeken of inpoldering technisch en economisch haalbaar is. De leiding kwam in handen van ingenieur Cornelis Lely, die voortbouwde op eerdere plannen.
Leestip: De Razende bol, het waddeneiland dat continu van plek verandert
Lely werkt aan een groots voorstel: eerst de Zuiderzee afsluiten met een dam, daarna de vruchtbare kleigronden droogleggen. De overheid reageert voorzichtig positief, maar pas na de Zuiderzeevloed van 1916, waarbij tientallen mensen omkomen, wordt duidelijk hoe urgent betere waterbeheersing is. In 1918 wordt de Zuiderzeewet aangenomen. Het Plan Lely krijgt groen licht.
Dijken, polders en een nieuw landschap
In 1920 start men met de bouw van de 2,5 kilometer lange Amsteldiepdijk, die Noord-Holland en het eilandje Wieringen verbindt. Dit project biedt de betrokken ingenieurs de kennis en ervaring die bij het volgende project goed te pas zou komen: de Afsluitdijk. In 1932 is de Afsluitdijk klaar, waarna de Zuiderzee omgedoopt wordt tot het IJsselmeer.
De volgende stap in het Plan Lely is het droogleggen van de nieuwe polders. Om het droogleggen van zout zeewater te oefenen, legt men in 1926 de Andijkpolder droog. Hierna volgen het Wieringermeer (1930), de Noordoostpolder (1942), Oostelijk Flevoland (1957) en Zuidelijk Flevoland (1968). Ook de Markerwaard zou ingepolderd worden, maar deze plannen vinden uiteindelijk geen doorgang.
Leestip: De Marker Wadden, een uniek natuurgebied gemaakt door graafmachines
In het nieuw aangelegde Flevoland worden uitgestrekte landbouwgronden, bossen en wegen aangelegd, waarna steden als Emmeloord (1943), Lelystad (1967) en Almere (1976) verschijnen. Het gezegde ‘God schiep de Nederlanders, maar de Nederlanders schiepen Nederland’ bevat na de schepping van Flevoland enige waarheid.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
