Op 15 december 1900 ziet kapitein James Harvey iets wat niet klopt. Zijn schip, de Archtor, nadert de rotsachtige Flannan Isles, een afgelegen eilandengroep ten westen van Schotland. Normaal gesproken schijnt het licht van de vuurtoren van Eilean Mòr over zee, maar deze avond blijft het aardedonker. Wat Harvey dan nog niet weet, is dat de drie vuurtorenwachters spoorloos zijn verdwenen. Hun lot zal uitgroeien tot een van de hardnekkigste maritieme mysteries van de twintigste eeuw.
Een vuurtoren in vijandig gebied
De vuurtoren op Eilean Mòr, het ‘grote eiland’, was pas in 1899 in gebruik genomen. Het bouwwerk diende als baken voor schepen die de verraderlijke Atlantische wateren bevoeren.
Het eiland zelf was onbewoond en blootgesteld aan de volle kracht van wind en zee. Drie mannen hielden er permanent de wacht: hoofdwachter James Ducat, assistent Thomas Marshall en tijdelijke vervanger Donald McArthur. Hun opdracht was eenvoudig maar cruciaal: het licht brandend houden, dag en nacht.
Een onheilspellende ontdekking
Door slecht weer kon een bevoorradings- en inspectieschip pas op 26 december aanmeren om poolshoogte te nemen. Vuurtoreninspecteur Joseph Moore zette die dag voet aan wal. Er was niemand aanwezig om hem te begroeten. De vlaggenmast was leeg, terwijl daar normaal altijd een signaalvlag hing.
De buitendeuren waren gesloten, maar binnen was het stil. De bedden waren onopgemaakt en de klok stond stil. Twee van de drie oliejassen ontbraken; de derde hing nog aan een haak. Van de mannen zelf was geen spoor te bekennen.
Tekenen van geweld aan de kust
Buiten waren er duidelijkere signalen die wezen op rampspoed. Een metalen reling aan de westkant van het eiland was verbogen. Grote stenen, sommige meer dan een ton zwaar, waren van hun plaats geslagen en tientallen meters landinwaarts geworpen.
Moore noteerde in zijn rapport dat het leek alsof de mannen ‘door een uitzonderlijk geweld waren weggevaagd’. De officiële conclusie luidt dat een enorme golf, een zogeheten monstergolf of rogue wave, de mannen waarschijnlijk had verrast terwijl ze buiten inspecties of beveiligingswerkzaamheden uitvoerden.
Toch wringt er iets aan die uitleg. Volgens de regels moest altijd één wachter binnen blijven om het licht te bewaken. Waarom waren dan vermoedelijk alle drie de mannen buiten? En waarom werd nooit een lichaam teruggevonden? Er wordt vaak aangenomen dat een van de mannen, mogelijk zonder regenpak, naar buiten rende om zijn collega’s te waarschuwen en vervolgens ook door de zee werd meegesleurd.
Theorieën en speculaties
Toch bleven er twijfels bestaan. Waarom was er één jas – en dus mogelijk één wachter – in de vuurtoren achtergebleven? Waarom was alles binnen zo ordelijk? Waarom zijn hun lichamen nooit aangespoeld?
Wil je niets missen van onze verhalen? Volg National Geographic op Google Discover en zie onze verhalen vaker terug in je Google-feed!
In de jaren daarna ontstonden talloze theorieën. Sommigen opperden een ongeluk tijdens stormachtige omstandigheden. Anderen speculeerden over onderlinge spanningen of paniek. In de volksverhalen doken zelfs bovennatuurlijke verklaringen op – van zeemeerminnen tot vloeken.
Historici en maritieme experts houden het echter meestal bij de meest waarschijnlijke verklaring: extreem weer en een noodlottige samenloop van omstandigheden.
Licht als herinnering aan hun lot
De spoorloze verdwijning van de drie mannen diende als inspiratie voor talloze gedichten, liedjes, boeken, videospellen en films, zoals The Mystery of the Flannan Isle Lighthouse (1968) van de Britse rockgroep Genesis en de film The Vanishing (2018).
Leestip: De Mary Celeste dobberde in 1872 stuurloos op zee – wat gebeurde er met de bemanning?
Vandaag de dag is de vuurtoren van Flannan Isles geautomatiseerd. Er wonen geen wachters meer op het eiland, maar het verhaal van Ducat, Marshall en McArthur leeft voort. Het licht dat vanaf hier over de Atlantische Oceaan schijnt, herinnert alle passanten aan hun tragische lot.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
