Al meer dan een miljoen jaar leven we in de nabijheid van vuur. Het bood warmte, bescherming en de mogelijkheid om voedsel te koken – een doorbraak die onze evolutie versnelde. Maar die unieke relatie heeft ook een keerzijde: geen enkel ander dier loopt zo vaak brandwonden op als de mens. Uit nieuw onderzoek blijkt dat juist die herhaalde brandwonden ons lichaam op een unieke manier hebben gevormd, met zowel gunstige als schadelijke gevolgen.
Vuur liet sporen na in ons DNA
De studie, gepubliceerd in het vakblad BioEssays en uitgevoerd door onderzoekers van het Imperial College London, vergelijkt het DNA van mensen met dat van andere primaten. Daaruit blijkt dat bepaalde genen die betrokken zijn bij brandwondherstel zich bij mensen opvallend snel hebben ontwikkeld.
Leestip: Grieks vuur: het middeleeuwse wapen dat zelfs op zee bleef branden
Het gaat om genen die een rol spelen bij wondsluiting, ontstekingsreacties en het immuunsysteem. Die aanpassingen waren waarschijnlijk van levensbelang. Hoe sneller een wond sluit, hoe kleiner de kans op infecties. Dat geldt in het bijzonder voor prehistorische omgevingen waar geen medische zorg was.
Een evolutionair voordeel met een keerzijde
‘Brandwonden zijn vrijwel uniek voor mensen,’ zegt hoofdauteur Joshua Cuddihy. ‘Onze voorouders leefden dicht bij vuur. Dat bood voordelen, maar zorgde ook herhaaldelijk voor letsel.’
Volgens het onderzoek heeft natuurlijke selectie eigenschappen bevoordeeld die kleine brandwonden sneller lieten genezen. Maar dezelfde mechanismen kunnen bij ernstige brandwonden juist schadelijk uitpakken.
Leestip: Deze 5 prehistorische dieren hebben samengeleefd met de moderne mens
Wanneer het lichaam extreem reageert, kan de ontstekingsreactie ontsporen. Gezond weefsel raakt beschadigd, littekenvorming wordt overmatig en in ernstige gevallen kan zelfs orgaanfalen optreden. Wat ooit een overlevingsvoordeel was, kan onder moderne omstandigheden een risico vormen.
Evolutie beïnvloed door cultuur
Volgens professor Armand Leroi, hoogleraar evolutionaire ontwikkelingsbiologie aan het Imperial College, laat dit onderzoek een bijzondere vorm van evolutie zien. ‘Het toont natuurlijke selectie die samenhangt met cultuur,’ zegt hij. ‘Vuur is geen natuurlijke factor zoals klimaat of roofdieren, maar een menselijke uitvinding. Toch heeft het ons biologisch gevormd.’
Dat inzicht verbreedt het klassieke beeld van evolutie. Niet alleen de natuur, maar ook menselijk gedrag kan onze genetische ontwikkeling sturen.
Wat betekent dit voor de geneeskunde?
De onderzoekers hopen dat hun bevindingen nieuw licht werpen op brandwondherstel in de moderne geneeskunde. Genetische verschillen kunnen mogelijk verklaren waarom sommige mensen sneller herstellen dan anderen.
Inzicht in deze evolutionaire aanpassingen kan helpen om behandelingen beter af te stemmen op individuele patiënten, en om te begrijpen waarom het menselijk lichaam soms zo heftig reageert op ernstige brandwonden.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
